Yürütücü işlev gelişimi nedir?
Yürütücü işlev gelişimi (executive function development; Almanca: Entwicklung exekutiver Funktionen): dikkatini yönetme, bir bilgiyi zihinde tutma, dürtüyü durdurma ve gerektiğinde plan değiştirme becerilerinin zaman içinde olgunlaşmasını anlatır. Bu beceriler oyun, öğrenme ve günlük görevlerde birlikte çalışır. Tek bir hata ya da unutkanlık, yürütücü işlevlerde bozukluk olduğu anlamına gelmez; beklentiler yaş ve koşullarla uyumlu olmalıdır.
Yürütücü işlevler tek bir zihinsel kas gibi düşünülemez. Diamond’ın derlemesinde engelleyici kontrol, çalışma belleği ve bilişsel esneklik temel bileşenler olarak ele alınır. Çocuğun bir oyunun kuralını değiştirebilmesi bu bileşenlerin kullanımını gerektirebilir. Uykusuzluk ve stres gibi anlık koşullar da performansı etkileyebilir.
Yürütücü işlev görevleri genellikle birden fazla bilişsel süreci aynı anda kullanmayı gerektirir. Yalnız bir görevde düşük performans, belirli bir bileşenin kesin olarak zayıf olduğunu göstermez. Araştırmaları okurken yaşa göre normları, görevin anlaşılmasını ve dikkat dağıtıcı koşulları incelemek gerekir.
Öğretmen “önce kırmızı kartları, sonra mavi kartları ayır” dediğinde çocuk ilk kuralı aklında tutar; kural değişince yeni düzene uyum sağlamaya çalışır.
Yürütücü işlevleri “iradeli çocuk” ile “iradesiz çocuk” biçiminde ikiye ayırmak kavramın gelişimsel niteliğini gözden kaçırır.