Engelleyici kontrol nedir?
Engelleyici kontrol (inhibitory control; Almanca: inhibitorische Kontrolle): güçlü veya alışılmış bir tepkiyi durdurabilme, bekleyebilme ya da dikkat dağıtıcı bilgiye rağmen hedefe uygun davranabilme becerisidir. Çocuk sırada konuşmak isterken el kaldırıp bekleyebilir. Bu beceri her durumda eşit çalışmaz; yorgunluk, yoğun heyecan ve görev zorluğu performansı değiştirebilir. Ahlaki değer veya zekâ ölçütü değildir.
Engelleyici kontrol, yürütücü işlevlerin temel bileşenlerinden biri sayılır. Bazen hareketi durdurmak, bazen dürtüsel söz söylememek, bazen de ilgisiz uyaranı göz ardı etmek anlamına gelir. Bir ortamda başarılı olan çocuk başka bir ortamda zorlanabilir. Öğrenme açısından gerçekçi beklentiler ve tekrar fırsatları önemlidir.
Engelleyici kontrol hem hareketi durdurma hem ilgisiz bilgiyi bastırma gibi görevlerle ölçülebilir. Bu görevler birbirinin tam kopyası değildir. Çocuğun bir oyundaki başarısından onun her sosyal durumda aynı şekilde davranacağını beklemek kavramı gereğinden fazla genelleştirir.
Sınıf oyununda öğretmen “yeşil dersem dur, kırmızı dersem yürü” kuralını koyar. Çocuk otomatik tepkisini durdurup yeni kurala uymaya çalışır.
Engelleyici kontrolü zayıf görünen her davranışı “saygısızlık” diye adlandırmak, gelişimsel ve bağlamsal etkenleri atlar.