Renkli Kalemle Altını Çizdiğin Her Şeyi Neden Öğrenmiş Olmuyorsun?

Defter rengârenk. Sarı önemli tanımları, pembe örnekleri, mavi tarihler... Sayfaya bakınca çalışmış gibi hissediyorsun. Ama öğretmen küçük bir açıklama istediğinde cümleleri toparlayamıyorsun. Bu, kalemlerinin boşa gittiği anlamına gelmez. Fakat bir bilgiyi işaretlemekle onu kullanabilmek arasında fark var. Çalışma sırasında gördüğün ilerleme, her zaman hatırlama becerisinin ölçüsü olmayabilir.

Altını çizmek kolay bir karar
Bir metinde önemli cümleyi seçmek yararlı olabilir. Ancak bu seçim kimi zaman yalnızca 'Buraya tekrar bakacağım' notudur. Bilginin neden önemli olduğunu açıklamazsan sonraki gün aynı sayfa sana yabancı gelebilir. Renkler özellikle sayfayı düzenlemekte işe yarayabilir; anlamayı otomatik hâle getirmez. Düşünmeyi gerektiren bir görev ile metnin üzerinde renkli iz bırakmak aynı zihinsel yükü taşımaz. Bundan dolayı çalışma yöntemini yalnız sayfanın görüntüsüne göre değerlendirmek yanıltıcı olabilir.

Araştırma çizgisi ne gösteriyor?
Öğrenme tekniklerini inceleyen araştırmalarda pratik test yapma ve aralıklı çalışma, uzun vadeli hatırlama için güçlü seçenekler arasında sayılıyor. Roediger ve Karpicke'nin test etkisi üzerine derlemeleri de bilginin tekrar geri çağrılmasının önemini vurguluyor. Bu, altını çizmenin her koşulda zararlı olduğu anlamına gelmez. Özellikle seçici kullanıldığında dikkat yönetimine yardımcı olabilir. Sorun, işaretlemeyi öğrenmenin son aşaması sanmak ve sonraki adımı atlamaktır.

İşaretlediğin cümleyle ne yapacaksın?
Bir paragrafta kritik düşünceyi seçtin. Kalemi bırakıp şu soruyu sor: 'Bu cümleyi kendi kelimelerimle nasıl açıklarım?' Ardından karşı örnek bulmaya çalış. Metnin neden bunu söylediğini anlamadan yalnız sözcüklerini tekrar ediyorsan öğrenme yüzeyde kalabilir. Konuyu iş hayatında, günlük yaşamda veya başka bir derste nerede kullanabileceğini düşün. Yeni bir bağ kurmak, renkli çizgiden daha güçlü bir hatırlama ipucu sağlayabilir.

Her konunun çalışma şekli farklı
Edebiyatta bir karakterin sözlerini işaretlemek yorum için başlangıç olabilir. Hukukta belirli bir maddede önemli ayrımı renkle göstermek pratiklik sağlar. Fakat matematikte işlem çözmek, dil öğrenirken cümle üretmek veya laboratuvar güvenliğinde doğru davranışı uygulamak yalnız metin işaretlemeyle gerçekleşmez. Çalışma tekniklerini işin hedefiyle eşleştir. 'Ben sadece kalemle öğreniyorum' diye kendini tek yönteme hapsetme. İhtiyaç duyduğun yerde farklı tekniklere yer aç.

Kolay hissettiren yöntem her zaman en iyi değil
Bir konuyu yeniden okurken neredeyse hiç zorlanmadığın için daha çok şey öğrendiğini düşünebilirsin. Defteri kapatıp anlatmaya çalışırken eksikler görünür; bu daha rahatsız edici gelir. Oysa eksikleri görmen öğrenmenin hangi aşamada olduğunu anlamana yardım eder. Kendini sınamayı cezaya dönüştürme, yanlış yanıtları düzelt. Öğrendiklerini birkaç gün sonra yeniden gözden geçir. Böylece çalışmanın sonucunu yalnız masada geçirilen saatlerle ölçmemiş olursun.

Kalemin görevi nedir?
Bir sayfayı sarıya boyadığında artık işaretlediğin bilginin önemli olduğunu düşünürsün. Fakat hangi cümleleri neden seçtiğini unutursan işaretler ikinci okumada da yalnız renkli çizgilerdir. İşe küçük bir ek yapabilirsin: İşaretlediğin paragrafın yanına tek cümlelik bir açıklama yaz. “Bu neden önemli?” veya “Önceki bölümle nasıl bağlantılı?” gibi sorular seçimini anlamlandırır. Sonra sayfayı kapatıp o açıklamayı yeniden üretmeyi dene. Renk, bilginin kendisi değil çalışma sürecindeki bir araçtır.

Her derste tek yöntem bekleme
Bir metnin ana fikrini belirlemek için altını çizmek işe yarayabilir. Ancak matematikte çözülmemiş problemi fosforlu kalemle işaretlemek, çözüm adımlarını oluşturmanın yerini alamaz. Fen konularında süreç çizimi, tarih dersinde neden-sonuç açıklaması, dil öğreniminde sözcüğü cümle içinde kullanmak farklı beceriler ister. Yöntemin etkililiği yalnız kulağa iyi gelmesine değil öğrenilmek istenen hedefe bağlıdır. Ayrıca araştırmaların bir kısmı kısa süreli denemelerde belirli öğrenci gruplarını inceler. Bunlardan tüm okul yaşlarına değişmez kural çıkarmamak gerekir.

Ders çalışırken hangi aracın sana yardım ettiğini somut biçimde test edebilirsin. Bir hafta işaretledikten sonra kısa bir açıklama yaz, ertesi hafta benzer konuda birkaç kendini sınama sorusu kullan. Hangisinde daha çok ayrıntıyı doğru hatırladığını kontrol et. Ancak tek bir sınav puanı her şeyi göstermez; konuların güçlüğü, uyku ve hazırlık süresi de fark yaratır. Amaç en güzel not defterini üretmek değil öğrenilen bilgiyle iş yapabilmektir.

Not tutma alışkanlığını değiştirmek için bütün defterini çöpe atmana gerek yok. Renkleri seviyorsan kullanmaya devam et; ama her renk için bir işlev belirle. Önemli tanımı işaretledikten sonra boş bir sayfaya onu açıklayan örnek yaz. Bir hafta sonra örnek olmadan kavramı yeniden anlatmayı dene. Bu kontrol, görsel düzen ile öğrenme arasındaki farkı gösterir. Hedef öğrenmeye yardım eden araçları seçmek, kendine gereksiz katı kurallar koymak değil. Güzel hazırlanmış notlar motive edebilir; ancak gerçek anlamayı sınayan etkinliklerin yerini otomatik olarak alamaz.

Bilgiyi işaretledikten sonra onu uygulamaya dönüştürmek, çalışmanın gerçek hedefini daha açık gösterir. Renkler düzen sunabilir ama düşünmenin görevini tek başlarına yapmaz.

Daha kullanışlı bir sayfa
Bir sayfayı işaretledikten sonra kenarına en fazla üç soru yaz. Sonraki gün yalnız sorulara bakıp cevapla. Cevap gelmiyorsa ilgili bölüme dön ve eksiğini tamamla. İstersen başka renkte kalemle düzeltme notu ekle; ama sayfanın giderek renklenmesi hedef değil. Hedef, bir hafta sonra konuyu sana gerçekten lazım olduğunda kullanabilmek. İşaretler sana kapı gösterebilir; o kapıdan geçmek için düşünmen gerekir.

Renkli kalemleri kaldırmana gerek yok. Sadece onlara gereğinden fazla görev yükleme. İyi çalışmanın ölçüsü sayfanın ne kadar boyandığı değil, öğrendiklerinin ne kadarını kendi aklınla açıklayabildiğin.