Defteri Kapatıp Hatırlamaya Çalışmak Neden Tekrar Okumaktan Daha Güçlü Olabilir?

Bir konuyu üç kez okudun. Sayfadaki cümlelerin neredeyse tamamı tanıdık geliyor. Sonra defteri kapatıp 'Bu bölümün ana fikri neydi?' diye soruyorsun. Bir sessizlik. Bildiğini düşündüğün bilgiye ulaşmak zorlaşınca moralin bozuluyor. İşte ilginç kısım burada başlıyor: O zorlanma, her zaman kötü öğrendiğini göstermez. Tam tersine, bazı koşullarda öğrenmeyi güçlendiren bir çalışmanın başlangıcı olabilir.

Tanımak ile hatırlamak farklı işler
Metni açık tutarak tekrar okumak sana sürekli ipucu sağlar. Konu başlıkları, sayfadaki görseller ve cümlelerin sırası cevabı çağrıştırır. Defter kapandığında ise zihninden bir yol bulman gerekir. Bu iki deneyim arasındaki fark, bilginin bellekte ne kadar bağımsız kullanılabildiğini gösterir. İnsan çoğu kez kolay gelen yöntemi daha iyi sanır; çünkü çalışma sırasında az zorlanır. Fakat çalışma esnasındaki rahatlık ile bir hafta sonraki hatırlama performansı aynı şey değildir.

Sınav yalnızca not verme aracı değil
Roediger ve Karpicke'nin 2006'da yayımlanan deneylerinde öğrenciler bir metni tekrar okuyarak ya da hatırlama testleri yaparak çalıştı. Kısa süreli bir ölçümde yeniden okuma avantaj sağlayabilirken, gecikmeli ölçümlerde hatırlama denemelerinin daha güçlü sonuçlar verdiği görüldü. Bu bulgu, 'test etkisi' diye adlandırılan araştırma çizgisinin önemli örneklerinden biridir. Araştırma bütün derslerin tek yöntemle öğrenileceğini söylemiyor; belleğe ulaşma denemesinin de öğrenmenin parçası olduğunu gösteriyor.

Evde nasıl uygulanır?
Bir sayfa oku. Sonra pencereye ya da boş bir kâğıda dönüp üç soru yaz: 'Bu konuda ne öğrendim?', 'En önemli iki kavram hangisi?', 'Bir arkadaşım sorsa hangi örneği verirdim?' Hiç bakmadan yanıtla. Ardından sayfayı aç ve eksiklerini kontrol et. İlk seferde yanıtların kusurlu olabilir. Önemli olan hatayı fark edip doğru bilgiyle düzeltmek. Birkaç gün sonra aynı soruları yeniden yanıtladığında hangi bilginin yerleştiğini daha net görürsün.

Her şeyi ezber testi sanma
Bir konuyu anladığını göstermek için kelimesi kelimesine tekrarlaman gerekmeyebilir. Bazı konular örnek çözmeyi, bazıları açıklama kurmayı, bazıları karşılaştırma yapmayı ister. Tarihte bir olayın nedenlerini anlatmakla bir yazılımda doğru tuşa basmak aynı hatırlama biçimi değildir. Bu nedenle kendini sınarken soruların dersin gerçek hedefini yakalamasına dikkat et. Yalnız tanım kartlarıyla yetinmek, karmaşık fikirleri kullanma becerisini tam ölçmez.

Zorlanmak yenilgi değildir
Özellikle kaygılı öğrenciler yanlış cevap verdiğinde bunu zekâsına yönelik bir işaret sanabilir. Oysa çalışmanın amacı not almak değil, nerede durduğunu görmek. Yanlış cevap daha sonra düzeltilmezse yanlış öğrenmenin sürmesi mümkündür; bu yüzden geri bildirim önemlidir. Bir kavramı üç defa karıştırdıysan kendine sert çıkmak yerine onu farklı bir örnekle açıkla. Ertesi gün yeniden sor. Başka birinin anlattığı çözümü pasifçe okumak yerine kendi yanıtını üretmeye çalış.

Cevabı bulamayınca ne yapmalısın?
Defteri kapattın ve soruyu cevaplayamadın. O anda boş sayfaya uzun süre bakmak yerine önce hatırlayabildiğin üç kelimeyi yaz. Sonra kaynağı açıp eksik parçayı kontrol et. Düzeltmeyi gördükten sonra yeniden kapat ve bu kez cevapla kendi cümleni kur. Böylece hatanın nerede olduğunu anlayabilirsin. Yanlış öğrenilmiş bir bilgiyi durmadan tekrar etmek ise yarar değil zarar verebilir. Geri bildirim, hatırlama denemesinin önemli tamamlayıcısıdır. Konuyu hiç öğrenmeden yapılan çok zor soruların yalnızca moral bozmasına da izin vermemek gerekir; zorluk düzeyi çalışmanın aşamasına uygun olmalı.

Bir arkadaşına anlatmak aynı şey mi?
Bir konuyu başka birine açıklamak değerli olabilir; fakat karşıdakinin soruları da hangi parçayı gerçekten bildiğini ortaya çıkarır. Birini dinleyen arkadaş, sen anlatırken başını sallayabilir. Ardından “Peki bu iki kavramın farkı ne?” diye sorunca karışıklık görünür olur. O anda eksik bilgiyi kontrol etmek, kendini aptal hissetmek için değil öğrenmenin doğru noktasını bulmak içindir. Kendi kendine soru kartı hazırlamak da benzer amaçla kullanılabilir. Kartın önünde soru, arkasında yalnız cevap değil kısa açıklama bulunursa kavramlar arası bağ kurmak kolaylaşabilir.

Bütün dersler aynı türden soru istemez. Bir tarih olayında neden-sonuç zinciri önemlidir; matematikte çözüm adımlarını bağımsız kurmak gerekir; dil öğrenirken sözcüğü konuşmada kullanmak başka bir sınavdır. Sırf çok sayıda test çözdün diye konunun her yönünü öğrendiğini düşünme. Hangi beceriyi kazanman gerekiyorsa hatırlama denemeni ona göre seç. Ölçme aracı, öğrenmenin önüne geçen yeni bir yarış değil, eksikleri bulmaya yarayan bir aynadır.

Bir çalışmanın işe yarayıp yaramadığını yalnız soruları doğru yaptığın anda değerlendirme. Ertesi gün aynı kavramı açık uçlu soruyla anlatabiliyor musun? Bir hafta sonra önceki notlara bakmadan örnek verebiliyor musun? Bu ikinci kontroller çok daha fazla bilgi sunabilir. Yanlış cevap verdiğinde kimin önünde bulunduğun da önemlidir; insanlar aşağılanma korkusu yaşadığında denemekten kaçınabilir. Bu nedenle kendini sınamayı cezalandırıcı yarışa dönüştürme. Hatırlamak için güvenli ortam, açık geri bildirim ve uygun aralıklarla yeniden deneme birlikte düşünülmelidir.

Küçük bir hafta deneyi
Sevdiğin bir konudan beş soru seç. İlk gün normal şekilde çalış. İkinci gün materyale bakmadan yanıtla. Dördüncü gün bir arkadaşının sorduğu farklı sorularla kendini yokla. Yedinci gün aynı kavramları yeni bir örneğe uygula. Sürekli doğru çıktığını gördüğün soruları değil, karıştırdığın ayrımları özellikle izle. Böylece çalışma süresine değil öğrenme kanıtına bakmış olursun. Günlük hayatımızda bilgiyi kullanırken önümüzde açık duran cevap anahtarı olmayacak; prova da buna benzemelidir.

Defteri kapatınca gelen sessizlikten korkma. O sessizlik neyin yerleştiğini gösteren dürüst bir işaret olabilir. Öğrenmek sadece bilginin karşısında vakit geçirmek değil, ona ihtiyaç duyduğunda kendi başına ulaşabilmek demek.