Gelecekteki Kendini Neden Bugünkü Kadar Önemsemiyorsun?

Bugün dışarıda güzel bir yemek yemeyi hemen seçiyorsun. Birikim yapmak, uyku düzenini kurmak veya zor bir beceriyi öğrenmek ise hep önümüzdeki aya kalıyor. Gelecekteki halinin bunlarla ilgileneceğini düşünüyorsun. Oysa gelecek geldiğinde kararları yine bugünkü sen vereceksin. İnsanın birkaç yıl sonraki kendisini, aynı hikâyenin devamı yerine uzak bir tanıdık gibi hissetmesi kararlarını etkileyebilir.

Geleceği düşünmek yalnızca bir hedef belirlemek değildir. O hedefe ulaşacak insanla bugünkü kendin arasında bağ kurmaktır. Beş yıl sonraki sağlığını önemsemek, yarının rahatlığından küçük bir pay ayırmayı gerektirebilir. İlerideki ekonomik güvenliğini düşünmek, bugünkü harcamalarına başka gözle bakmanı sağlayabilir. Fakat gelecekteki kişi çok uzak ve belirsiz görünüyorsa şimdi elde edeceğin ödül daha güçlü çekebilir. Bu yalnızca irade eksikliğiyle açıklanacak kadar basit bir durum değildir.

Gelecekteki insan da sensin

Bir çalışma, insanların şimdiki benlikleri ile gelecekteki benlikleri arasında ne kadar süreklilik hissettiklerini ve bunun tasarrufla ilişkisini araştırdı. Üç deneyde gelecekteki benlikle bağını daha güçlü algılayan kişiler, gelecek ödüllerini farklı değerlendirme ve tasarruf davranışlarında belirli örüntüler gösterdi. Çalışma, yalnızca geleceğini düşünmenin insanı zengin yapacağını söylemiyor. Gelir, yaşam koşulları, borçlar ve zorunlu harcamalar da tasarruf kararlarını belirliyor. Araştırma, karar psikolojisinin bir yönüne ışık tutuyor.

Bu bağlantıyı günlük hayatta anlamak için kendine tek bir soru sor: “Altı ay sonraki halim bugünkü kararımdan ne beklerdi?” Diyelim ki geceleri telefonla saatler geçiriyorsun ve sabah zor uyanıyorsun. Gelecekteki halinle bağ kurmak, şimdi cihazı bırakmanın getireceği küçük kaybı başka bir gözle görmene yardım edebilir. Ancak bir kere geç uyuduğun için kendini suçlamak, uzun vadeli düzen kurmanın yerini tutmaz. Geleceği düşünmek cezalandırıcı bir iç ses olmamalı.

Beklemek neden zor gelebilir?

Hemen alabileceğin bir ödül somuttur. Kahvenin tadını, satın alacağın ürünün heyecanını veya izlediğin dizinin keyfini bilirsin. Geleceğin yararı ise düşünce düzeyinde kalır. Üstelik her gelecek planı kesin değildir. Bu fark, insanın kısa vadeli kazançlara daha çok ağırlık vermesine katkıda bulunabilir. Yine de uzun vadeli seçim her koşulda doğru değildir. Bugünkü ihtiyaçları yok sayan bir disiplin de hayatı ağırlaştırabilir. Amaç şimdiyi yok etmek değil, zamanlar arasında makul bir denge kurmaktır.

Gelecekteki kendin için plan yaparken çok büyük ve soyut cümleler yerine somut bir ilişki kur. “Sağlıklı olacağım” yerine “Akşam kısa bir yürüyüş yapmak için ayakkabımı kapının yanına koyacağım” de. “Daha düzenli yaşayacağım” yerine yarın kullanacağın masayı beş dakikada hazırla. Küçük davranışlar gelecekteki insanı görünür hâle getirebilir. Ama planları gerçek gelirine, çalışma saatlerine, bakım sorumluluklarına ve bedeninin olanaklarına göre kurmak gerekir. Aksi hâlde öneriler birer suçluluk listesine dönüşür.

Geleceğin masrafları kadar gelecek ihtiyaçları da var

Uzun vadeli plan yapmayı yalnızca para biriktirmeye indirmek eksik kalır. Bir insan gelecekte daha sağlıklı ilişkiler kurmayı, bir beceri öğrenmeyi veya fiziksel gücünü korumayı isteyebilir. Bugün atılacak küçük adımlar bu hedeflerle bağ kurabilir. Ancak “geleceğin için çalış” sözü her zaman kolay uygulanmaz. Güvencesiz iş, yüksek kira veya bakım sorumlulukları altında yaşayan biri, başka birinin sahip olduğu zaman ve kaynakları bulamayabilir. Psikoloji araştırmalarını sosyal koşullardan kopararak kişilere aynı reçeteyi vermek adil değildir.

Gelecekteki kendinle bağ kurmak için bir mektup yazmayı deneyebilirsin. Beş yıl sonraki senin nelerle uğraşabileceğini, bugün hangi kararları önemseyebileceğini düşün. Bu bir kesin gelecek tahmini değildir; kendini zaman içinde devam eden biri olarak görmeye yönelik küçük bir alıştırmadır. Mektubun içinde yalnızca başarı hedefleri bulunmasın. Dinlenmek, arkadaşlıkları sürdürmek, yardım istemek ve değişen ihtiyaçlara uyum sağlamak da geleceğin parçasıdır. İnsan yıllar içinde aynı kişi olarak kalmak zorunda değildir; süreklilik hissi değişime yer bırakabilir.

Şimdi ile sonra arasındaki çatışmayı her seferinde irade savaşı gibi kurarsan yorulabilirsin. Bazı kararları otomatikleştiren düzenler yardımcı olabilir: uygun koşullarda düzenli birikim, önceden planlanmış mola veya haftalık öğrenme saati gibi. Yine de plan işe yaramadığında onu yeniden değerlendirmek gerekir. Gelecekteki kişi, bugünkü kararları mutlak bir sözleşme olarak değil, o günün koşullarıyla verilmiş iyi niyetli bir çaba olarak görebilir. Uzun vadeli özen, katı bir cezaya dönüşmemeli.

Bugün ile yarın arasında anlaşma yapmak

İki uçtan kaçınmak mümkün. Bir uç, her istediğini hemen yapıp sonuçları geleceğe bırakmak. Diğeri ise gelecekte mutlu olmak adına bugün hiçbir şeyden keyif almamak. İnsan her iki zamanı da yaşar. Kendine karşı daha adil bir plan, bugünkü ihtiyaçlarını kabul ederken ilerideki zorlanmaları azaltacak önlemler alabilir. Küçük bir birikim, düzenli öğrenme zamanı veya sağlık kontrolünü ertelememe gibi kararlar bunun örneği olabilir.

Gelecekteki sen hayali bir yabancı değil. Bugün bıraktığın notları okuyacak, kurduğun alışkanlıklardan etkilenecek ve aldığın kararların içinde yaşayacak biri. Ona her şeyi borçlu değilsin; ama onu hiç tanımıyormuş gibi davranmana da gerek yok. Belki de uzun vadeli düşünmenin ilk adımı, geleceğe verilen büyük sözler değil, bugünkü benlikle gelecekteki benliğin aynı masaya oturabilmesidir.