Tanıdık gelen sayfa gerçekten öğrenilmiş midir?
Bir konuyu üçüncü kez okuduğunuzda cümleler artık size tanıdık gelir. Altı çizili kelimeleri hemen fark edersiniz. Ancak kitap kapandığında “konuyu iki dakika içinde anlat” sorusuna yanıt vermek yine zor olabilir. Tanıdıklık ile hatırlama aynı şey değildir. Tekrar okuma (rereading; Almanca: wiederholtes Lesen) bazen gerekli bir ilk adımdır; metnin yapısını görmeyi ve anlamayı sağlar. Ama yalnızca sayfaya aşina olmak, bilgiyi daha sonra kendi başınıza geri getirebildiğinizi kanıtlamaz.
Aktif geri getirme ne demektir?
Aktif geri getirme (retrieval practice; Almanca: aktives Abrufen), öğrenilen bilgiyi kaynağa bakmadan hatırlamaya çalışmayı içerir. Bunun mutlaka çoktan seçmeli test olması gerekmez. Kitabı kapatıp “bu kuramın üç ana fikri neydi?”, “bu kavramı bir örnekle açıklar mıyım?” diye sormak da geri getirme girişimidir. Yanlış hatırladığınızda kaynağa dönüp düzeltmek önemlidir; aksi hâlde hatalar pekişebilir. Hedef, kendinize sürekli puan vermek değil, bilginin gerçekten erişilebilir olup olmadığını anlamaktır.
Araştırmalar nasıl karşılaştırıyor?
Karpicke ve Roediger'in 2008 tarihli araştırması, yabancı dil sözcüklerinin öğrenildiği deney koşullarında tekrar test edilmenin gecikmeli hatırlamaya katkısını inceledi. Bu, bütün derslerin yalnız test çözülerek öğrenilebileceği anlamına gelmez. Dunlosky ve arkadaşlarının 2013 derlemesi farklı öğrenme tekniklerini birlikte değerlendirerek alıştırma testleri ve aralıklı çalışmaya güçlü destek bulunduğunu bildirdi. Araştırmalardan çıkarılabilecek makul sonuç, doğru biçimde yapılan geri getirmenin birçok durumda yararlı bir öğrenme stratejisi olduğudur. Tek bir yöntem herkese her konuda aynı sonucu vermeyebilir.
Okuma hangi durumda gerekli?
Hiç anlamadığınız bir kavramı yalnızca kendinize sorarak öğrenmeye çalışmak verimsiz olabilir. Yeni ve karmaşık konularda önce dikkatli okuma, örnek inceleme veya açıklama dinleme gerekir. Ardından kaynak kapatılarak geri getirme denenebilir. Bir psikoloji öğrencisi “klasik koşullanma nedir?” sorusuna ezber tanımı söyleyebilir ama yeni bir örneği ayırt edemeyebilir. Bu durumda uygulama soruları, yalnız tanımı hatırlamaktan farklı bir beceriyi sınar. Kavrama, hatırlama ve problem çözme birbirini tamamlayan süreçlerdir.
İki saatlik çalışma örneği
İlk bölümde konuyu okuyup ana kavramları anlamaya çalışın. Sonra kaynak kapalıyken kısa bir kavram haritası oluşturun veya birkaç soruya yanıt verin. Yanıtların ardından kitaba dönüp açık kalan yerleri işaretleyin. Bir sonraki çalışmada yalnızca altını çizdiğiniz cümleleri tekrar okumak yerine önce aklınızda kalanları yazın. Burada süreler ve sıra örnektir; herkesin ders programına, öğrenme güçlüğüne ve zamanına göre değişebilir. Temel nokta, her çalışmayı aynı metne yeniden bakmakla geçirmemektir.
Aralıklı çalışma neden gündeme geliyor?
Aralıklı tekrar (spaced practice; Almanca: verteiltes Lernen), bilgiyi tek bir uzun oturumda çalışmak yerine zamana yaymayı ifade eder. Sınavdan önce bütün gece çalışmak kısa vadede bazı bilgileri akla getirse de uzun vadeli hatırlama açısından her zaman avantajlı değildir. Aralıkların nasıl belirleneceği, konuya ve hedeflenen hatırlama süresine göre değişir. Günler arasında kısa geri getirme oturumları yapmak, birikmiş eksikleri fark etmeye yardımcı olabilir. Bu yaklaşım mucize değildir; anlamadığı bilgiyi yüzeysel biçimde sürekli tekrar etmek de yeterli olmaz.
Çalışmayı kendinize göre değerlendirin
Ders sonunda “bugün kaç sayfa baktım?” sorusuna ek olarak “hangi soruya kitaba bakmadan yanıt verebiliyorum?” diye sorun. Yanlış yaptığınız soruları başarısızlık işareti olarak değil, eksik kalan noktaların haritası olarak görebilirsiniz. Ayrıca yalnız bilgi soruları değil, karşılaştırma ve uygulama soruları eklemek önemlidir. Örneğin iki kuramın aynı davranışı nasıl farklı açıkladığını yazmak, tek cümlelik tanımı tekrarlamaktan daha zordur. Kendini sınama sırasında aşırı baskı hissediyorsanız çalışma biçimini daha ulaşılabilir düzeye uyarlamak gerekebilir.
Popüler yanlış anlamalar
“Tekrar okumak tamamen zararlıdır”, “test çözmek zekâyı artırır” veya “tek doğru çalışma tekniği budur” gibi ifadeler araştırmalara gereğinden fazla anlam yükler. Tekrar okuma bazı amaçlar için işe yarayabilir, geri getirme uygulamalarının da kaliteli geri bildirim ve uygun zorluk düzeyiyle birleşmesi gerekir. Ayrıca yorgunluk, dikkat sorunları, sınav koşulları ve erişilebilir materyal gibi etkenler göz önüne alınmalıdır. Öğrenmeyi geliştirmek, bir yöntemi dogmaya dönüştürmekten çok farklı teknikleri ne zaman kullanacağını bilmektir.
Yanlış cevap verdiğimde ne olur?
Kendi kendini sınamanın amacı sürekli doğru yanıt görmek değildir. Bir konuyu eksik hatırladığınızda, hangi bağlantının kurulamadığını fark edebilirsiniz. Ancak yanlış bilgiyle yalnız başına kalmak yararsız olabilir; bu yüzden güvenilir kaynağa dönmek ve açıklamayı doğrulamak gerekir. Örneğin “negatif pekiştirme ceza mıdır?” sorusuna yanlış yanıt verdikten sonra yalnız doğru seçeneği işaretlemek yerine neden farklı olduğunu kendi cümlenizle açıklamak daha derin bir öğrenme etkinliğidir. Geri bildirimin niteliği, yalnız soru sayısından daha önemlidir.
Öğrenci köşesinde nasıl uygulanabilir?
Psikoloji/PDR öğrencileri için bir ders sayfasında, önce iki dakikalık konu özeti sonra üç açık uçlu soru sunulabilir. Öğrenci yanıtı gördükten sonra hangi kavramı karıştırdığını işaretleyebilir. Örneğin “koşullanma türleri” konusunda yalnız tanım eşleştirmesi değil, günlük hayattan yeni örneği sınıflandırma sorusu da eklenebilir. Bunun “zekâ testi” diye sunulmaması gerekir. Öğrenme alıştırmaları, sınava hazırlananların bilgi ve becerilerini gözlemlemesine yardımcı olabilir; klinik bilişsel ölçüm anlamına gelmez. Kullanıcı yanıtlarını saklamak gerekiyorsa veri politikası açık olmalıdır.
Bilginin kalıcılığını nasıl anlarsınız?
Bir sorunun yanıtını hemen hatırlamak, haftalar sonra da hatırlayacağınızı garanti etmez. Bu yüzden çalışmayı bitirdiğiniz günün yanında daha sonraki kısa bir kontrol de bilgi verir. Geri getirme çalışmasını bazen kısa anlatım, bazen yeni bir örnek, bazen de kavram karşılaştırması biçiminde yapmak, aynı bilgiyi farklı bağlamlarda kullanıp kullanamadığınızı görmeyi sağlar.