Tanım ve kapsam
İngilizce karşılığı: false memory; Almanca karşılığı: falsche Erinnerung. Yanlış anı, gerçekte yaşanmamış ya da önemli ayrıntıları farklı gerçekleşmiş bir olayın hatırlanmış gibi deneyimlenmesidir. Bu tür anılar kişi için çok canlı ve ikna edici olabilir. Belleğin yeniden kurucu özellikleri, yanlış yönlendirici bilgiler ve sonradan yapılan yorumlar katkıda bulunabilir; her bellek hatası mutlaka yanlış anı değildir.
Loftus'un yanlış bilgi etkisi üzerine çalışmaları, bir olaydan sonra duyulan yönlendirici ifadelerin daha sonraki hatırlamayı değiştirebildiğini gösterdi. Schacter ve arkadaşları, bellekteki bazı çarpıtmaların anlam kurma ve bilgileri ilişkilendirme gibi normal bilişsel süreçlerle bağlantılı olabileceğini tartışır. Bu literatür “insan belleği hiçbir zaman güvenilir değildir” demek değildir: doğruluğu çeşitli bağımsız kanıtlarla desteklenen anılar da vardır. Ayrıca yanlış anı araştırmalarından herhangi bir kişinin belirli yaşantısını sırf anlatımı canlı diye doğru veya yanlış ilan etme yetkisi doğmaz. Özellikle hukuki ve travmatik olaylarda bellek mekanizmaları özenle ele alınmalıdır.
Bir arkadaş grubunda aynı tatilin fotoğraflarına tekrar tekrar bakınca, senin bulunmadığın bir sahneyi de sanki yaşamışsın gibi düşünmeye başlayabilirsin. Bu olasılık, belirli bir kişinin anısının yanlış olduğunu kendiliğinden kanıtlamaz; yalnızca belleğin sosyal bilgilerle değişebileceğini gösterir.
“Çok eminim” ve “çok duygulandım” ifadeleri olayın kesin doğruluğuna tek başına kanıt değildir. Diğer uçta, anının tutarsızlığını kişiyi yalancılıkla suçlamak için kullanmak da bilimsel değildir. Tekil bir olaya ilişkin hüküm için bağımsız veriler gerekir.