Tanım ve kapsam
İngilizce karşılığı: source memory; Almanca karşılığı: Quellengedächtnis. Kaynak belleği, bir bilgiyi nereden, kimden veya hangi bağlamda öğrendiğimizi hatırlama işleviyle ilgilidir. Bir haberin içeriğini hatırlayıp onu arkadaşından mı yoksa sosyal medyadan mı duyduğunu karıştırmak buna örnektir. Kaynak belleği hataları, bilginin kendisini hatırlamaktan farklıdır ve yanlış atıflara yol açabilir.
Johnson ve arkadaşlarının kaynak izleme yaklaşımı, kişinin yalnız içeriği değil o içeriğin kökenine dair ipuçlarını da değerlendirdiğini açıklar. Anının duyusal ayrıntıları, bağlamı ve düşünerek oluşturulmuş olup olmadığı gibi özellikler bu yargıda rol oynayabilir. Zihninde canlandırdığın bir cümleyi gerçekten birinin söylemiş olduğunu sanmak, kaynak izleme yanılgısına örnektir. Kaynak belleği yalnız “hafızam iyi mi?” sorusuyla sınırlı değildir; haber değerlendirme, tanıklık, öğrenme ve gündelik tartışmalar açısından da önem taşır. Kaynak hataları kasıtlı aldatmayla özdeş değildir. Bir bilgiyi güvendiğin birinden duyduğunu düşünsen bile özgün belgeyi kontrol etmek daha güvenilir olabilir.
Arkadaş grubunda konuşulan bir tarih bilgisini haftalar sonra hatırlıyorsun ama bunu öğretmenin mi yoksa arkadaşın mı söylediğini çıkaramıyorsun. Bilginin içeriği aklında kalmış olabilir; kaynağına ilişkin ayrıntılar ise daha belirsizdir.
“Bilgiyi hatırlıyorsam kaynağı da doğrudur” varsayımı hatalıdır. Aynı şekilde bir kişinin kaynağı yanlış hatırlaması, verdiği bilginin mutlaka yanlış olduğu veya bilerek yanıltma yaptığı anlamına gelmez. Kaynak doğrulamasını anının kesinliğine bırakmamak gerekir.