Tanım ve kapsam
Tavan etkisi (İngilizce: ceiling effect; Almanca: Deckeneffekt). Tavan etkisi, ölçüm aracında katılımcıların büyük bölümünün mümkün olan en yüksek puana yakın sonuç alması nedeniyle üst düzey farklılıkların ayırt edilememesidir. Herkesin çok başarılı olduğu bir sınav daha ileri becerileri görünür kılamayabilir. Bu sorun, bir müdahalenin ardından gelişme olup olmadığını saptamayı da güçleştirebilir. Ölçüm aralığı ve hedef grup birlikte değerlendirilmelidir.
Bir beceri testinin en yüksek puanı 10 ise katılımcıların çoğu ilk ölçümde 10 aldığında daha sonra görülebilecek gelişme ölçekte yer bulamaz. Tavan etkisi, “katılımcılar mükemmel düzeye ulaştı” demek değildir; ölçüm aracının üst aralığı yetersiz kalmış olabilir. Benzer biçimde en düşük puanda yığılma taban etkisi olarak değerlendirilir. Ölçeğin hedeflediği beceri aralığı, dağılım ve gerekirse daha zor maddeler önemlidir.
Somut örnek
Gelişmiş dil becerisine sahip üniversite öğrencilerine ilkokul düzeyinde sözcük testi uygulandığında çoğu en yüksek puanı alabilir. Bu test ileri becerileri karşılaştırmak için uygun değildir.
Puanların tepede yığılması, çalışmanın başarılı olduğuna dair tek başına kanıt değildir; ölçümün üst düzeyleri ayırt edip etmediğine bakılmalıdır.