Sosyal referans alma nedir?
Sosyal referans alma (social referencing; Almanca: soziale Referenzierung): kişinin belirsiz bir durumun anlamını değerlendirmek için başka birinin duygusal tepkisine veya davranışına bakmasıdır. Bebek tanımadığı bir nesne karşısında bakım verenin yüzündeki ifadeyi izleyebilir. Bu, karşı tarafın düşüncesini eksiksiz okumak değildir; sosyal ipuçlarının kişinin durumu yorumlamasına katkı sunmasıdır. Bağlam ve gelişim düzeyi önemlidir.
Kavram çoğunlukla bebeklik araştırmalarında incelenir; belirsiz bir uyaran karşısında yetişkinin ses tonu veya yüz ifadesi çocuğun yaklaşma ve kaçınma tepkileriyle ilişkilendirilebilir. Bu araştırmalar, çocuğun başkasının tepkisini kullanabildiğini gösterir; fakat her bakışın aynı zihinsel anlamı taşıdığını ispatlamaz.
Sosyal referans alma deneylerinde yetişkinin verdiği işaret bazen doğrudan, bazen çocuk tarafından başka biriyle kurulan ilişki üzerinden gözlenir. İki koşulun aynı anlama gelmediği özellikle önemlidir. Araştırma sonuçları “bebek bütün duyguları anlıyor” biçiminde genişletilmemelidir.
Yeni bir oyuncak gürültü çıkarır. Çocuk kısa süreliğine babasına bakar; babasının sakin ve meraklı tavrından sonra oyuncağa yeniden yaklaşabilir.
Sosyal referans alma ile körü körüne taklit birbirine eşit değildir. Erişkinin kendisi de yanlış bilgi verebilir ve çocuğun tepkisini mizaç, deneyim ile ortam etkileyebilir.
Kaynak
- Feinman, S. ve Lewis, M. (1983), Social referencing at ten months: a second-order effect on infants' responses to strangers. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.1983.tb00509.x