Ortak dikkat nedir?
Ortak dikkat (joint attention; Almanca: gemeinsame Aufmerksamkeit): iki kişinin aynı nesneye veya olaya yöneldiklerinin birbirlerinden de haberdar olmasıdır. Bebek bir oyuncağa bakıp ardından yetişkinin yüzüne dönebilir; yetişkin de oyuncağı göstererek ilgiyi paylaşabilir. Yalnız aynı yöne bakmak her zaman yeterli değildir. Kavram, sosyal etkileşim ve erken iletişim gelişimi araştırmalarında önemli bir gözlem alanıdır.
Ortak dikkat, bir kişinin diğerinin dikkatini izlemesi veya karşısındakini bir şeye yönlendirmesi gibi farklı davranışlarla ortaya çıkabilir. Göz hareketi, işaret etme ve karşılıklı bakış bağlama göre ipucu sunar. Araştırmacılar bunu erken sosyal biliş ve iletişimle ilişkilendirir; ancak gelişim zamanlaması çocuklar arasında farklılık gösterebilir.
Göz izleme, işaret etme ya da bakış değiştirme gibi davranışlar araştırmada farklı biçimlerde kodlanabilir. Tek bir deneydeki ortak dikkat görevi ile günlük yaşamdaki karşılıklı etkileşim tam olarak aynı şey değildir. Ölçülen davranış ile kuramsal kavram arasındaki ayrımı korumak gerekir.
Balkonda kuş gören çocuk parmağıyla dışarıyı gösterir, annesine döner, annenin kuşa baktığını fark edince yeniden kuşa yönelir. Burada dikkat yalnız nesneye değil, paylaşılmış deneyime de yönelir.
Ortak dikkat davranışının bir anda görülmemesi tek başına otizm veya başka bir gelişimsel durumun göstergesi sayılmaz. Tek gözlem yerine gelişim öyküsü ve farklı bağlamlar önemlidir.
Kaynak
- Mundy, P. ve Newell, L. (2007), Attention, Joint Attention, and Social Cognition. https://doi.org/10.1111/j.1467-8721.2007.00518.x