Tanım ve kapsam
Sosyal beğenirlik yanlılığı (İngilizce: social desirability bias; Almanca: Verzerrung durch soziale Erwünschtheit). Sosyal beğenirlik yanlılığı, kişinin anket veya görüşme sırasında başkalarının olumlu göreceğini düşündüğü yanıtları verme eğiliminden kaynaklanan ölçüm sapmasıdır. Özellikle mahrem ya da toplumsal yargı içeren konularda önem kazanabilir. Her olumlu yanıtın sahte olduğu anlamına gelmez; kişinin kendisini sunuş biçimi ve ölçüm koşulları birlikte düşünülmelidir.
Katılımcı “hiç öfkelenmem” maddesini içinden geldiği gibi değil, iyi biri olarak görünme isteğiyle işaretleyebilir. Bu durum yalnız bilinçli yalan söyleme değildir; kişi kendi davranışını olduğundan olumlu da hatırlayabilir. Anonimlik, soru dili ve görüşmecinin tavrı yanıtları etkileyebilir. Sosyal beğenirlik yanlılığını azaltmaya yönelik yöntemler yararlı olabilir ancak tümüyle ortadan kaldırdığını varsaymak doğru değildir. Sonuçlar diğer veri kaynaklarıyla birlikte değerlendirilebilir.
Somut örnek
Bir okulda zorbalık hakkında anket dolduran öğrenci, yanıtının öğretmenlerce görüleceğinden endişelenirse başkalarını kırdığı durumları olduğundan az bildirebilir.
Anket yanıtı ile gözlem farklıysa bunu otomatik olarak “katılımcı yalan söyledi” diye yorumlamak bilimsel ve etik açıdan zayıftır.