Tanım ve kapsam
Faktör analizi (İngilizce: factor analysis; Almanca: Faktorenanalyse). Faktör analizi, birden çok gözlenen değişken arasındaki ortak örüntüleri daha az sayıda gizil boyutla açıklamaya çalışan istatistiksel yöntem ailesidir. Psikoloji ölçeklerinde bazı maddelerin birlikte hareket edip etmediğini incelemek için kullanılır. Yöntem, birbirine benzeyen soruları gruplayabilir; ama bulunan faktöre verilen adın psikolojik olarak doğru olduğunu tek başına ispatlamaz.
Bir anketin bazı maddeleri sosyal endişeyle, bazıları bedensel belirtilerle ilişkiliyse faktör analizi bu düzeni incelemeye yardımcı olabilir. Araştırmacı veri büyüklüğünü, maddelerin yanıt türünü, korelasyon yapısını ve faktör sayısının nasıl seçildiğini açıklamalıdır. Açımlayıcı yaklaşım olası yapıyı araştırır; doğrulayıcı yaklaşım önceden belirlenen yapının veriyle uyumuna bakar. “Faktör” sözcüğü burada günlük dildeki “neden” ile aynı anlamda değildir.
Somut örnek
On iki maddelik bir ölçekte bazı sorular aynı kümede toplanabilir. Bu küme “sosyal kaygı” diye adlandırılmadan önce içeriği, teori ve yeni örneklemlerle ilişkilendirilmelidir.
Faktör yükünün yüksek olması, nedenselliğin kanıtlandığı veya ölçekte hiçbir yanlılık olmadığı anlamına gelmez.