Tanım ve kapsam
Açımlayıcı faktör analizi (İngilizce: exploratory factor analysis; Almanca: explorative Faktorenanalyse). Açımlayıcı faktör analizi, değişkenler arasındaki ilişki örüntüsünden olası ortak boyutları keşfetmek için kullanılan yöntemdir. Faktör sayısı ve maddelerin hangi boyutlarda toplanacağı en başta kesin bir modele bağlanmayabilir. Bu esneklik keşif açısından yararlıdır; fakat bulunan yapının başka örneklemde doğrulanması ve kuramla karşılaştırılması gerekir.
Anket geliştirmede araştırmacı önce maddelerin anlamca hangi kümeleri oluşturduğundan emin olmayabilir. Açımlayıcı faktör analizi bu soruyu istatistiksel olarak incelemeye yardımcı olur. Ancak çıkarım yöntemi, faktör sayısını seçme ölçütleri, döndürme yaklaşımı ve örneklem özellikleri sonuçları değiştirebilir. Maddeler arası korelasyonun uygun olmaması, istatistiksel olarak düzgün görünen fakat psikolojik açıdan anlamsız kümelere yol açabilir. Açımlayıcı sonuçlar yeni bir model için başlangıç noktasıdır.
Somut örnek
Öğrencilerin ders çalışma alışkanlıklarına ilişkin 20 maddede “planlama” ve “dikkat yönetimi” kümeleri ortaya çıkabilir. Bunların bağımsız boyutlar olup olmadığı ek çalışma gerektirir.
Veriyi keşfederek oluşturulmuş modeli aynı veriyle “bağımsız doğrulama” yapılmış gibi göstermek hatalı güven yaratır.