Bilişsel esneklik nedir?
Bilişsel esneklik (cognitive flexibility; Almanca: kognitive Flexibilität): koşullar değiştiğinde yeni bir kurala, bakış açısına veya çözüm yoluna geçebilme becerisidir. Önce renklerine göre ayırdığı blokları daha sonra şekillerine göre gruplayabilen çocuk buna örnek olabilir. Esneklik, her fikirden hemen vazgeçmek değil; gerektiğinde yöntem değiştirmeyi değerlendirebilmektir. Gelişimsel bir beceridir, kişilik yargısı değildir.
Bir görevde esnek olmak için önce mevcut kuralı hatırlamak ve bazen eski tepkiyi durdurmak gerekir. Bu nedenle esneklik diğer yürütücü işlevlerden tamamen ayrı çalışmaz. Çocuklar yeni kuralı anlamaları için daha fazla örneğe veya geçiş süresine ihtiyaç duyabilir. Bir kez zorlanmaları kalıcı bir özellik göstermez.
Esneklik değerlendirmesinde kuralın ne kadar hızlı değiştiği ve çocuğun eski kuralı ne kadar iyi öğrendiği sonucu etkiler. Yeni kuralı anlamayan biriyle, kuralı anlayıp tepkiyi değiştirmekte zorlanan biri aynı durumda değildir. Bu ayrım değerlendirme için belirleyicidir.
Yapboz parçası bir yuvaya uymayınca çocuk önce onu döndürür, sonra başka yeri dener. Tek hamlede doğru çözümü bulması gerekmez; yaklaşımını değiştirmesi önemlidir.
Esnekliği “her şeye evet demek” şeklinde yorumlamak yanlıştır. Gerektiğinde aynı hedefte ısrar etmek de anlamlı olabilir.