Aracı değişken nedir?
Aracı değişken (İngilizce: mediator variable; Almanca: Mediatorvariable). Aracı değişken, bir etkinin hangi süreç üzerinden ortaya çıkabileceğini açıklamak için araştırma modeline eklenen değişkendir. “X, Y ile neden ilişkili?” sorusuna olası bir yol sunar. Fakat istatistiksel bir aracılık modelinin veriye uyması, o sürecin gerçekten nedensel olduğunu kendiliğinden kanıtlamaz; zaman sırası ve alternatif açıklamalar ayrıca değerlendirilir.
Kavramı anlamak
Aracılık modelinde genellikle X’in M ile, M’nin de Y ile ilişkisine bakılır. Modeldeki dolaylı yol istatistiksel olarak incelenebilir. Ancak aracı değişken, düzenleyici değişkenle karıştırılmamalıdır: İlki mekanizmaya, ikincisi ilişkinin hangi koşullarda farklılaştığına odaklanır. Özellikle tüm ölçümlerin aynı anda yapıldığı araştırmalarda aracı yolun yönü varsayım olarak kalabilir.
Öğrenme biçimi ile sınav başarısı arasındaki bağlantının bir kısmının “ders çalışma süresi” üzerinden gerçekleştiği düşünülüyorsa çalışma süresi olası aracı değişkendir. Bu, tek başına kanıtlanmış mekanizma değildir.
Bir makalede “tam aracılık bulundu” denmesi bile ölçülmemiş üçüncü değişkenleri ortadan kaldırmaz. Nedensel yorum için modelin varsayımları açıkça tartışılmalıdır.
Kaynakça
- Baron R. M., Kenny D. A. (1986). The moderator-mediator variable distinction in social psychological research: conceptual, strategic, and statistical considerations. Kaynağı aç
- MacKinnon D. P., Fairchild A. J., Fritz M. S. (2007). Mediation Analysis. Kaynağı aç