Açık bilim nedir?
Açık bilim (İngilizce: open science; Almanca: Offene Wissenschaft). Açık bilim, araştırma süreçlerinin ve sonuçlarının uygun koşullarda erişilebilir, şeffaf ve iş birliğine elverişli olmasını amaçlayan yaklaşımlar bütünüdür. Açık erişim makaleler bunun yalnız bir parçasıdır. Veri, kod, yöntem, ön kayıt ve kamuyla bilim iletişimi de bu çerçevede değerlendirilebilir. Kişisel verilerin korunması ve etik sınırlar açık bilimle çelişmez.
Kavramı anlamak
Bir araştırma makalesi ücretsiz okunabiliyor olabilir ama ham verisi paylaşılamayabilir; bu, lisans veya katılımcı mahremiyeti açısından ayrı değerlendirilmelidir. Ayrıca ücretsiz erişim, telif haklarının ortadan kalktığı anlamına gelmez. CC BY lisansı olan bir metinle yalnızca internetten ücretsiz ulaşılabilen bir metnin yeniden kullanım koşulları farklıdır. UNESCO’nun 2021 tavsiye kararı, açık bilimi erişim ve katılım boyutlarıyla ele alır.
Bir psikoloji çalışması ölçme araçlarının adlarını, analiz planını ve kişisel veri içermeyen kodunu paylaşırsa başka ekipler sonuçları daha ayrıntılı inceleyebilir.
Açık bilim, tüm terapi kayıtlarının veya hassas psikolojik yanıtların kamuya açılması değildir. Sağlık verisinde mahremiyet, rıza ve veri güvenliği önceliklidir.
Kaynakça
- UNESCO (2021). Recommendation on Open Science. Kaynağı aç