Tanım ve kapsam
İngilizce karşılığı: social facilitation; Almanca karşılığı: soziale Erleichterung. Toplumsal kolaylaştırma, başka insanların varlığının bazı görevlerde performansı artırırken başka görevlerde zorlaştırabilmesiyle ilgili sosyal psikoloji etkisidir. İyi öğrenilmiş, basit görevler daha kolay; yeni ve karmaşık görevler daha zor yürütülebilir. Bu nedenle kavram “başkaları yanımızdaysa her zaman daha başarılıyız” anlamına gelmez.
Zajonc'un 1965 tarihli klasik incelemesi, başkalarının varlığını baskın tepkinin güçlenmesiyle ilişkilendiren açıklamayı gündeme getirdi. Görev çok iyi öğrenilmişse baskın tepki doğru olabilir; yeni veya karmaşık görevde ise baskın tepki hataya yol açabilir. Bu açıklama davranışın her örneğinde tek geçerli mekanizma olarak görülmemelidir; değerlendirilme kaygısı ve dikkatin bölünmesi gibi olası etkenler de araştırılmıştır. Sınıf sunumu, spor antrenmanı ve sahnede performans gibi farklı durumlarda görevin ne kadar tanıdık olduğu önem taşır. Bu yüzden sosyal kolaylaştırma ile sırf kalabalıkta heyecanlanma aynı şey değildir. Etkiyi değerlendirmek için görev zorluğuna ve ölçülen başarıya bakmak gerekir.
Gitarla çok iyi bildiğin kısa bir parçayı arkadaşlarının önünde daha enerjik çalabilir, yeni öğrendiğin zor bir bölümde ise daha fazla hata yapabilirsin. Her iki olasılık da başkalarının varlığının görev performansına farklı etkiler yapabileceğini gösterir.
“Seyirci her zaman motive eder” ya da “kalabalık her zaman başarısızlığa neden olur” gibi kesin ifadeler yanlıştır. Performansın hangi görevde ve hangi ölçüte göre değerlendirildiği bilinmeden toplumsal kolaylaştırma var denemez.