Plasebo etkisi ne demek?
Plasebo etkisi (placebo effect; Almanca: Placeboeffekt), bir uygulamaya ilişkin beklenti ve bağlamın kişinin bildirdiği deneyim veya ölçüm sonuçlarına katkıda bulunabilmesini anlatır. Örneğin bir uygulamanın yardımcı olacağını düşünmek, ağrının nasıl hissedilip bildirildiğini etkileyebilir. Plasebo etkisi, her iyileşmenin hayal ürünü olduğunu veya herhangi bir hastalığın yalnız düşünceyle tedavi edileceğini göstermez.
Plasebo ile plasebo etkisini ayırmak
Plasebo, belirli bir deneysel koşulda etkin bileşeni bulunmayan karşılaştırma uygulaması olabilir. Plasebo etkisi ise beklenti, bağlam ve öğrenmenin sonuçları etkilemesiyle ilgilidir. Plasebo grubunda görülen her değişim, otomatik olarak plasebo etkisi sayılmaz; zaman içindeki doğal değişimler de rol oynayabilir.
Psikoloji araştırmalarında önemi
Katılımcılar yeni bir programın çok yararlı olduğuna inandığında, bazı öz bildirim sonuçlarını bu beklenti etkileyebilir. Araştırmacılar uygun karşılaştırma ve körleme gibi yöntemlerle beklenti kaynaklı yanlılıkları azaltmaya çalışırlar.
Ne iddia edilmemeli?
“Plasebo varsa gerçek etki yoktur” veya “beklenti her şeyi iyileştirir” gibi cümleler hem bilimsel olarak eksik hem sağlık açısından yanıltıcıdır. Her çalışmada ölçülen sonuç türü ve tasarım ayrı değerlendirilmelidir.
Kaynak: ClinicalTrials.gov (2026), ClinicalTrials.gov Glossary Terms. https://clinicaltrials.gov/study-basics/glossary.