Tanım ve kapsam
İngilizce karşılığı: procedural memory; Almanca karşılığı: prozedurales Gedächtnis. İşlemsel bellek, beceri ve alışkanlıkların uygulanmasına katkıda bulunan, çoğu zaman ayrıntılı sözlü açıklama gerektirmeyen bellek sistemleriyle ilişkilidir. Bisiklet sürmek veya klavyede alışılmış tuş dizisini kullanmak örnek gösterilir. Bu becerilerin öğrenilmesi yine dikkat ve tekrar gerektirebilir; otomatikleşmeleri tümüyle bilinçsiz başladıkları anlamına gelmez.
Squire'ın bellek sistemleri değerlendirmesi, bilinçli olarak anlatılabilen olay ve olgu belleğiyle beceri ve alışkanlık öğrenmesi arasında önemli ayrımlar bulunduğunu vurgular. Bir kişi bir hareketi doğru yapabildiği hâlde nasıl yaptığını adım adım anlatmakta güçlük çekebilir. Bu, becerinin “kaslarda depolandığı” anlamına gelmez; öğrenme ve kontrol beyin sistemleriyle ilişkilidir. İşlemsel bellek, her motor davranışın tek açıklaması da değildir: fiziksel durum, dikkat, bağlam ve pratik düzeyi performansı etkiler. Eğitimde göstererek uygulama ile yalnız sözel talimat vermenin farklı sonuçlar doğurması bu ayrımı anlamaya yardımcı olur.
Uzun süre bisiklet sürmemiş biri yeniden bindiğinde dengeyi başlangıçta biraz arasa da sıfırdan öğrenen biriyle aynı durumda olmayabilir. Yıllarca pratik yapılan bir klavye kısayolu da eller tarafından kolayca uygulanırken tuşların adlarını söylemek zor gelebilir.
“Yıllarca öğrenilen bir beceri asla unutulmaz” mutlak bir iddiadır. Kişinin bedensel durumu, ara verme süresi ve öğrenme koşulları performansı değiştirebilir. İşlemsel bellek, yalnız motor hareketlerden ibaret görülmemeli; beceri ve alışkanlık öğrenmesi daha geniş bir alandır.