Tanım ve kapsam
İngilizce karşılığı: rejection sensitivity / fear of exclusion; Almanca karşılığı: Zurückweisungssensitivität . Dışlanma kaygısı, kişinin sosyal ilişkilerde reddedilme veya gruptan uzaklaştırılma olasılığına yönelik endişesini anlatan genel ifadedir. Araştırmalardaki yakın kavramlardan biri reddedilme duyarlılığıdır. Bir mesajın geç yanıtlanmasını hemen reddedilme işareti sanmak buna örnek olabilir. Bu deneyim tek başına klinik tanı değildir ve her kaygılı yorum aynı kökene dayanmaz.
Downey ve Feldman'ın reddedilme duyarlılığı üzerine çalışması, insanların reddedilmeyi kaygıyla bekleyebilmesi, belirsiz işaretleri reddedilme olarak algılayabilmesi ve buna güçlü yanıt verebilmesi süreçlerini ele alır. “Dışlanma kaygısı” günlük dilde daha geniş bir anlatımdır; iki terim tüm araştırmalarda bire bir aynı ölçekle ölçülmez. Belirsiz bir arkadaşlık durumunda karşı tarafın sessizliğini tehdit gibi okumak kişinin davranışını da etkileyebilir. Ancak iletişimdeki gecikme, farklı öncelikler ve gerçek ilişkisel sorunlar birbirinden ayrılmalıdır. Kaygıyı anlamak için tek bir mesaj değil, zaman içindeki örüntüler, kişinin yorumu ve karşılıklı iletişim değerlendirilir. Bu açıklama kişiye tanı koymak için kullanılmaz.
Arkadaşın iki saat cevap yazmadığında “beni artık sevmiyor” diye düşünmen dışlanma beklentisiyle ilişkili olabilir. Fakat arkadaşın toplantıda da olabilir; tek bir gecikme reddedilmeyi göstermez. Sürekli yinelenen mesafe ve açıkça söylenen sınırlar ise ayrıca dikkate alınmalıdır.
Reddedilme duyarlılığı olan herkesin bütün sosyal işaretleri yanlış okuyacağı söylenemez. Aynı şekilde gerçek dışlanma yaşantılarını “fazla hassaslık” diye yok saymak uygun değildir.