Panik atak (panic attack; Almanca: Panikattacke) sırasında kişi, birkaç dakika içinde hızla yükselen yoğun korku veya rahatsızlık yaşayabilir. Kalbinin çok hızlı attığını, nefesinin yetmediğini ya da kontrolünü kaybedeceğini düşünebilir. Yaşanan korku gerçek ve sarsıcıdır; bunu “yalnızca zihninde kuruyorsun” diyerek küçümsemek yanlıştır. Ancak bir panik atak yaşamak, otomatik olarak panik bozukluğu tanısı anlamına da gelmez.
Atak sırasında ne olabilir?
Bedensel duyumlar kişiden kişiye farklılaşır: çarpıntı, titreme, terleme, göğüste sıkışma hissi, baş dönmesi, mide rahatsızlığı veya karıncalanma görülebilir. Bazı kişiler “öleceğim”, bazıları “bayılacağım”, bazıları da “aklımı kaybedeceğim” diye düşünür. NIMH, belirtilerin bazen kalp krizi gibi ciddi bir tıbbi durumla karışabileceğini belirtir.
Bu yüzden özellikle ilk kez ortaya çıkan, alışılmadık veya şiddetli göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma gibi yakınmaların “kesin panik” diye etiketlenmesi güvenli değildir. Acil tıbbi durumlarda 112 aranmalıdır.
Panik atak ile panik bozukluğu arasındaki fark
Bir atak, birden çok koşulda görülebilen bir olaydır. Panik bozukluğunda ise yineleyen beklenmedik ataklar ve bunların tekrar edeceği korkusuna bağlı kalıcı kaygı ya da davranış değişikliği söz konusudur. Tanı, yalnızca birkaç belirtiye bakılarak veya bir çevrim içi form doldurularak konulamaz.
Örneğin yoğun stres altında bir kez panik benzeri belirtiler yaşamakla, aylar boyunca yeni bir atak olmasın diye toplu taşımadan, alışverişten veya yalnız çıkmaktan kaçınmak aynı değerlendirme değildir. İkinci durumda kişi hem ataktan hem de atağın olabileceği yerlerden korkabilir.
Bedensel duyum ile yorum arasındaki döngü
Kalbiniz merdiven çıkınca hızlanabilir. Aynı hızlanma, kişi bunu “kesin tehlikeli bir şey oluyor” diye yorumladığında daha korkutucu hissedilebilir. Korkunun artması bedensel belirtilerin daha çok fark edilmesine, bunun da yeniden korkmaya katkıda bulunmasına yol açabilir. Bu olası döngü her atağın tek açıklaması değildir; tıbbi nedenlerin dışlanması gerektiği durumlar vardır.
Belirtileri bilmek onların önemsiz olduğu anlamına gelmez. Birine “sakin ol” demek ya da her atak yaşayan kişiye aynı öneriyi sunmak yerine yaşantıyı dinlemek, sağlık gereksinimlerini ciddiye almak ve kişinin kontrol duygusunu zorlamamak daha saygılı bir yaklaşımdır.
Bir yakına nasıl yaklaşılır?
Kişi isterse yanında kalmak, yargılamadan dinlemek, kalabalığı azaltmak veya sağlık desteği aramasına yardımcı olmak düşünülebilir. İstemediği fiziksel teması kurmamak ve belirtileri dramatize etmemek önemlidir. Kişi cevap veremiyor, bilinci değişiyor ya da acil durum belirtileri gösteriyorsa bunu yalnız psikolojik bir olay gibi ele almamak gerekir.
Panik yaşayan biri, sonrasında utanç hissedebilir. Atak deneyimi karakter zayıflığı veya irade eksikliği göstermez. Yardım aramak, özellikle atakların yeniden yaşanacağı korkusu günlük yaşamı daralttığında önem kazanır.
Araştırma ve tedavi konusunda doğru sınır
Panik bozukluğunda psikoterapi, bazı durumlarda ilaç ve kişinin durumuna uygun profesyonel bakım seçenekleri vardır; hangisinin uygun olduğu klinik değerlendirmeyle belirlenir. Bilişsel davranışçı terapi ve bedensel duyumlara yönelik özel müdahaleler araştırmalarda yer alır. Ancak internette okunan bir müdahale tekniğini kendiniz için otomatik tedavi planına dönüştürmeyin.
Sitedeki ruh hâli günlüğü yalnızca atakların zamanı, öncesindeki koşullar ve sonrasındaki etkiler gibi bilgileri not etmeye yarayabilir. Bu notlar doktora veya terapiste anlatmayı kolaylaştırabilir; tanı testi değildir.
Atak sonrasında hayat neden değişebilir?
Bazen kişi yaşanan atağın kendisinden çok yeniden yaşanma ihtimaliyle meşgul olur. “Ya otobüste olursa?”, “Ya toplantı sırasında çıkamazsam?” gibi sorular giderek gündelik kararları etkileyebilir. Böyle bir kaygı, kişinin alıştığı yerlere gitmekten uzaklaşmasına veya sürekli bir güvence aramasına yol açabilir. NIMH panik bozukluğu açıklamasında atakların yanında devam eden endişe ve davranış değişikliklerine özellikle dikkat çeker.
Bununla birlikte toplu taşımadan kaçınan herkesin panik bozukluğu olduğu söylenemez. Güvenlik, fiziksel sağlık, ulaşılabilirlik ve geçmiş deneyimler de davranışı etkileyebilir. Klinik değerlendirmede bu olasılıkları ayırmak gerekir.
Panik deneyimini konuşurken kullanılan dil
Bir yakınının yaşadıklarını “abartı”, “numara” veya “kendini bırakmışsın” diye nitelemek yanlış yönlendirebilir. Öte yandan her belirtiyi tehlikeli bir felaket gibi yorumlayıp korkuyu artırmak da yararlı değildir. Sade bir dil, kişinin ne yaşadığını anlatmasına izin vermek ve sağlık desteğine erişimini kolaylaştırmak daha doğru bir çerçevedir.
Atak geçiren kişi sonrasında işe veya okula dönmekte zorlanıyorsa yalnızca anlık rahatlama değil, hayatında meydana gelen değişimlere de bakmak gerekir. Panik hakkında bilgi sahibi olmak, yaşayan kişiye kesin çözüm vaat etmek veya tıbbi sorumluluk üstlenmek değildir.
Dijital araçların sınırı
Bazı kişiler atak öncesinde uyku düzensizliği, yoğun stres veya belirli koşullar fark eder. Bunları özel bir günlükte not etmek, bir sağlık görüşmesine hazırlanmak için kullanılabilir. Ancak uygulamanın verdiği puanlar vücut ölçümü veya panik bozukluğu tanısı değildir.
Günlükte bir yakınmanın şiddetini tekrar tekrar puanlamak bazı kişilerde bedensel belirtilere aşırı odaklanmayı artırabilir. Araçların nasıl ve ne amaçla kullanılacağı kişiye göre farklılaşabilir; zorlayıcı bir döngüye dönüşüyorsa profesyonel görüş almak uygundur.
İlgili okumalar
Panik atak sırasında kalp krizi sanmak mümkün mü?
Evet; bazı bedensel belirtiler benzeşebilir. Özellikle yeni, şiddetli veya alışılmadık belirtilerde panik varsayımıyla tıbbi yardımı geciktirmemek gerekir.
Tek bir panik atak panik bozukluğu mudur?
Hayır. Panik bozukluğu değerlendirmesinde tekrar eden beklenmedik ataklar, kalıcı endişe ve davranış değişiklikleri gibi unsurlar birlikte ele alınır.
Panik atak yaşamak tehlikeli bir karakter özelliği midir?
Hayır. Bu bir kişilik yargısı değildir. Yaşantı zorlayıcı olabilir ve gerekli durumlarda profesyonel yardım almak uygundur.
Panic Disorder: What You Need to Know.Kaynağa git