Güvenli bağlanma kusursuz ilişki değildir
Güvenli bağlanma (secure attachment; Almanca: sichere Bindung), bir insanın hayat boyu sakin, her zaman kendinden emin ve hiç çatışma yaşamayan biri olması demek değildir. Bağlanma kuramı, yakın ilişkilerde güvenlik, erişilebilirlik ve destek beklentilerinin nasıl şekillendiğini anlamaya çalışır. Yetişkin ilişkileri üzerine çalışan araştırmacılar, yakınlık ve özerklik ihtiyaçlarının birlikte ele alınması gerektiğini gösteren farklı modeller tartışır. “Güvenliyim, o hâlde artık hiç kaygılanmam” düşüncesi hem insan duygularını gereksiz daraltır hem de bağlanma kavramını yanlış bir kişilik sertifikasına dönüştürür (Fraley, 2019).
Bir kişi sevdiği insan geç kaldığında endişelenebilir; yanlış anlaşılınca kırılabilir; ilişkide belirsizlik yaşadığında güvence isteyebilir. Bunların tek başına “güvensiz bağlanma” kanıtı olmadığını söylemek önemlidir. Bir ilişkinin dönemsel koşulları, önceki çatışmalar, iş stresi, aile sorumlulukları ve iletişim biçimi bu tepkilerle birlikte düşünülmelidir.
Yanlış inanış 1: Bağlanma stili değişmez
İnternette çok sayıda içerik, insanları “kaygılı”, “kaçıngan” ve “güvenli” diye kalıcı gruplara yerleştirir. Oysa yetişkin bağlanması üzerine boylamsal araştırmalar, zaman içinde hem süreklilik hem de değişim olasılığının tartışılması gerektiğini gösterir. Fraley, Gillath ve Deboeck'in (2021) çok dalgalı boylamsal çalışması, yaşam olaylarıyla bağlanma yönelimlerindeki değişimleri incelemiştir. Bu sonuç, herkesin kısa sürede istediği bağlanma stilini seçebildiği anlamına gelmez. Bir eğilim, kişinin tüm yaşamını açıklayan değişmez kimlik değildir.
Bağlanma dili insanlara ilişkideki ihtiyaçlarını fark ettirebilir. Fakat “Ben kaçınganım, o yüzden açıklama yapmam” veya “Sen kaygılısın, taleplerini ciddiye almama gerek yok” gibi kullanıldığında sorumluluğu azaltan bir etikete dönüşebilir. Davranışın etkisini değerlendirmek, bir kişilik kutusu seçmekten daha anlamlı olabilir.
Yanlış inanış 2: Güvenli bağlanma hiç mesafe istememektir
Yakın ilişkide güvenlik hissetmek, her gün aynı miktarda birlikte zaman geçirmeyi gerektirmez. Kişisel alan, iş, arkadaşlık ve yalnız kalma ihtiyacı ilişkinin içinde bulunabilir. Bazı kişiler yakınlığı çok sık temasla, bazıları daha seyrek ama nitelikli görüşmelerle yaşar. Bu farkı otomatik olarak “biri güvenli, diğeri kaçıngan” diye açıklamak basitleştirici olabilir. Asıl konuşulması gereken, iki kişinin ihtiyaçlarını nasıl ifade ettiği ve karşılıklı saygıyı nasıl sürdürdüğüdür.
Bu noktada kişisel paylaşımın kendisi kadar verilen karşılık da önemlidir. Laurenceau ve arkadaşlarının (1998) yakınlık araştırması, kendini açma ile algılanan duyarlı karşılık arasındaki ilişkiye odaklanmıştır. Ancak çalışmayı “Her şeyi anlatmak zorundasın” kuralına dönüştürmemek gerekir. Güven, istenmeden açığa vurulan mahremiyet değil, paylaşımın koşullarında da kendini gösterir.
Yanlış inanış 3: Çocukluktaki tek olay her şeyi belirler
Bağlanma kuramının gelişimsel temelleri, bakım verenle ilişkilerin önemini vurgular. Fakat yetişkinlerin bütün ilişki güçlüklerini tek bir çocukluk anısına bağlamak bilimsel olarak aşırı kesin bir yorumdur. Yaşam boyunca farklı kişilerle kurulan ilişkiler, değişen sorumluluklar ve stres koşulları da deneyimi etkileyebilir. “Annen bir kez seni ağlattığı için bugün şöylesin” gibi çıkarımlar ne güvenilir değerlendirmedir ne de aile ilişkilerini anlamayı kolaylaştırır. Bir çocuğun güvenliğini tek bir davranış üzerinden puanlamak da uygun değildir.
Ebeveynler için bu bilgi iki uçtan kaçınmayı gerektirir: “Hiç hata yapmamalıyım” baskısı ve “Nasıl olsa her şey belirlenmiş” umutsuzluğu. Bakım ilişkileri uzun süreli örüntüler içerir; tek bir an, bütün ilişki hakkında kesin hüküm vermez. Uzman değerlendirmesi de bağlam ve gelişim boyunca biriken bilgiyi dikkate alır.
Yanlış inanış 4: İnternetteki test tanı koyar
Bağlanma hakkında hazırlanmış çevrim içi sorular kişinin düşünmesine yardımcı olabilir; ama her soru listesi bilimsel ölçek değildir. Bir ölçek araştırma için geliştirilmiş olsa bile Türkçe geçerlik, kullanım izni, örneklem ve puanların yorumu ayrıca doğrulanmalıdır. Sonuç ekranında çıkan tek kelimelik bir etiket, çiftlerin ilişkisini veya kişinin ruh sağlığını tanımlamak için yeterli değildir. Özellikle “partneriniz kesin narsist ve kaçıngan” gibi birden fazla klinik veya kişilik etiketini bir araya getiren içeriklere karşı dikkatli olun.
Kendinizi anlamak için daha iyi sorular
Bir tartışmada ne hissettiğinizden önce ne yaşandığını tarif edin. Yakınlık istediğinizde bunu nasıl söylüyorsunuz? Mesafe istediğinizde ne kadar açıklık sağlıyorsunuz? Karşınızdaki kişinin ihtiyacını duyarken kendi sınırınızı koruyabiliyor musunuz? Bu sorular bir bağlanma kategorisi belirlemek için değil, ilişki davranışlarını daha ayrıntılı anlamak için kullanılabilir. Güvenli bağlanmayı ideal insan etiketi değil, ilişkilerde güven ve özerklik arasında zaman içinde kurulabilen bir deneyim olarak düşünmek daha yararlı olur.
Bilimsel örüntü ile sosyal medya kimliği aynı şey değil
Bir araştırmada “bağlanma kaygısı yüksek” denmesi, kişinin bütün ilişkilerde aynı davranışı göstereceği anlamına gelmez. Araştırmacılar çoğunlukla belirli sorulara verilen yanıtları ve örüntüleri inceler; tek bir tartışma anına bakıp kesin bir kimlik belirlemezler. Bir kişinin geçmiş ilişkisinde daha güvensiz hissetmesi, başka bir bağlamda daha fazla güven yaşayamayacağını kanıtlamaz. Benzer biçimde güvende hisseden biri de stres altında destek talep edebilir. Kavramları kişiye karşı kullanmak yerine gözlenebilir iletişim davranışlarıyla birleştirmek daha açıklayıcıdır. “Sen böylesin” cümlesi yerine “Ben mesajlar yanıtsız kaldığında belirsizlik yaşıyorum, bu konuda ne yapabiliriz?” demek, etiketin kendisinden çok ilişkinin yaşanma biçimine odaklanır. Araştırma bulguları böyle bir konuşmanın her çiftte işe yarayacağını garanti etmez; bağlamı görünür kılmaya yardımcı olabilir.
Güvenli bağlanan kişiler hiç kıskanmaz mı?
Hayır. Güvenli bağlanma bir insanın hiçbir zaman kaygı, kıskançlık veya kırgınlık hissetmemesi anlamına gelmez. Önemli olan tek bir duygudan kesin etiket üretmemek ve ilişki davranışlarını bağlam içinde değerlendirmektir.
Bağlanma stilim hayat boyu değişmez mi?
Hayır. Bağlanma örüntülerinde süreklilik görülebilir, ancak değişim de araştırmalarda ele alınmaktadır. Yaşam olayları ve ilişki deneyimleri etkili olabilir; bu bulgular her kişinin belli zamanda mutlaka değişeceği anlamına gelmez.
İlgili okumalar
Kaynaklar
- Fraley, R. C. (2019). Attachment in Adulthood: Recent Developments, Emerging Debates, and Future Directions. Kaynağa git
- Fraley, R. C., Gillath, O. ve Deboeck, P. R. (2021). Do life events lead to enduring changes in adult attachment styles? A naturalistic longitudinal investigation. Kaynağa git
- Laurenceau, J.-P., Barrett, L. F. ve Pietromonaco, P. R. (1998).Kaynağa git