Vaka-kontrol çalışması ne demek?
Vaka-kontrol çalışması (case-control study; Almanca: Fall-Kontroll-Studie), belirli bir sonucu veya durumu olan kişilerle olmayan kişileri seçip önceki özellik veya maruziyetlerini karşılaştıran gözlemsel tasarımdır. Örneğin belirli uyku sorunu yaşayanlarla yaşamayanların geçmiş koşulları incelenebilir. Bu tasarım, grupların geçmiş deneyimleri nasıl hatırladığına ve nasıl seçildiğine duyarlıdır.
Vaka ve kontrol nasıl seçilir?
Araştırmacılar öncelikle ilgilendikleri sonuca sahip kişileri, ardından uygun bir karşılaştırma grubunu belirler. Grupların hangi topluluktan geldiği ve başka özelliklerinin ne kadar benzer olduğu yorum için kritiktir.
Neden geçmişe dönük bilgi yanıltabilir?
Bir olay yaşayan kişiler geçmiş deneyimleri diğerlerinden farklı hatırlayabilir veya raporlayabilir. Böyle bir hatırlama yanlılığı, önceki maruziyetler ile mevcut durum arasında gerçekte olduğundan farklı ilişki görünmesine yol açabilir.
Sık karıştırılan sonuç
Vaka-kontrol tasarımından elde edilen olasılık oranını doğrudan “bu maruziyetin yüzde kaç kişide hastalık oluşturduğu” şeklinde okumak çoğu zaman yanlıştır. Oranların neyi karşılaştırdığına ve örnekleme yöntemine dikkat edilmelidir.
Kaynak: von Elm, E. ve arkadaşları (2007), The Strengthening the Reporting of Observational Studies in Epidemiology (STROBE) statement: guidelines for reporting observational studies. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.0040296.