Uyaran-tepki ilişkisi

Uyaran-tepki ilişkisi: tanımı, günlük örneği, bilimsel dayanakları ve sık karıştırılan noktalar.

Uyaran-tepki ilişkisi nedir?

Uyaran-tepki ilişkisi (İngilizce: stimulus-response relationship; Almanca: Reiz-Reaktions-Beziehung) kavramı şöyle açıklanabilir: Uyaran-tepki ilişkisi, çevredeki bir olay ile onu izleyen davranış veya fizyolojik yanıt arasındaki bağı inceleyen temel öğrenme kavramıdır. Her tepki basit, mekanik ve kaçınılmaz değildir. Öğrenme geçmişi, beklenti ve bağlam bu ilişkiyi değiştirebilir. Klasik koşullama ve edimsel öğrenme açıklamalarını tek bir kavram gibi kullanmak doğru olmaz.

Telefonun bildirim sesiyle başı ekrana çevirmek, tekrarlanan bir uyaranla yönelme tepkisinin eşleşmesine örnek olabilir.

Gözlenen birliktelik “uyaran davranışı kesin yarattı” anlamına gelmez. Aynı ses farklı zamanlarda farklı tepkiler doğurabilir; önceki deneyimlerin rolü önemlidir.

İnsan ilişkilerindeki karmaşık seçimleri yalnız “düğmeye basıldı, cevap geldi” diliyle açıklamak aşırı indirgemecidir.

İlgili soru

Aynı uyarana neden her zaman aynı tepkiyi vermeyiz?

Bilimsel kaynak

Ferster, C. B.; Skinner, B. F. (1957). Schedules of Reinforcement. https://www.bfskinner.org/product/schedules-of-reinforcement/

Kaynaklar ve yayın bilgisi

Uzman kontrolü: Henüz tamamlanmadı. Kaynaklar ve yöntemler ayrıca incelenmelidir.

Kaynakça

Ferster, C. B.; Skinner, B. F. (1957). Schedules of Reinforcement Orijinal kaynak
Wood, W.; Rünger, D. (2016). Psychology of Habit Orijinal kaynak

Sık sorulan sorular

Aynı uyarana neden her zaman aynı tepkiyi vermeyiz?

Çünkü davranış yalnız dışarıdan gelen işaretle belirlenmez. Bir bildirim sesi bazen hemen telefonu kontrol etmenize, bazen de yoğun bir işe odaklandığınız için hiç bakmamanıza yol açabilir. Ortam, öğrenme geçmişi, beklenti ve o anki amaçlar önemlidir. Uyaran-tepki ilişkisi laboratuvar öğrenme süreçlerini anlamak için yararlı bir başlangıçtır; insanın bütün kararlarını açıklayan tek kural değildir. Bir davranışın ne zaman ortaya çıktığını anlamak için uyaran kadar sonucun ve bağlamın da incelenmesi gerekir.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tanı veya tedavi önerisi değildir.