Uykusuz Bir Geceden Sonra Neden Her Şey Daha Ağır Geliyor?

Sabah birisi sana sıradan bir soru soruyor. Cevap verecek hâlin yok. Trafikteki gürültü sinirini bozuyor. Normalde gülüp geçeceğin bir söz bütün gün kafanda kalıyor.

Dün gece neredeyse hiç uyumadın.

Sorun dünya mı değişti, yoksa senin dünyayla baş etme gücün mü?

Duyguyu hissetmekle yönetmek ayrı işlerdir

Üzüntü, öfke ve hayal kırıklığı günlük hayatın parçasıdır. Duygu düzenleme ise hissettiğimizi fark edip davranışımıza nasıl yansıtacağımızı belirleyebilme becerisidir.

Bir araştırmada 60 sağlıklı yetişkin laboratuvar ortamında incelendi. Katılımcıların bir bölümü bütün gece uyanık kaldı, diğerleri dinlendi. Uykusuz bırakılan grupta olumlu duygu düzeyi düştü ve olumsuz duyguları düzenleme daha az etkili hâle geldi. Buna karşılık araştırmanın bütün duygu işleme ölçümlerinde genel bir bozulma bulunmadı.

İşte ayrım burada: Uykusuzluk her şeyi farklı görmemize yol açmaktan çok, zor duygularla baş etme kapasitemizi etkileyebilir.

Aynı olay, farklı sabah

Bir arkadaşının randevuya geç kaldığını düşün. İyi dinlendiğin gün “Trafik vardır” deyip bekleyebilirsin. Uykusuz olduğun gün aynı gecikme sana daha ağır gelebilir.

Bu, hissettiklerinin sahte olduğu anlamına gelmez. Duygun gerçektir; fakat onu yönetmek için elindeki zihinsel kaynaklar azalmış olabilir.

Bu yüzden hayatındaki büyük kararları sürekli yorgunken değerlendirmek iyi bir fikir olmayabilir. Özellikle bir tartışmanın ortasında kendine şu soruyu sormak işe yarayabilir: “Şu an gerçekten bu meseleye mi kızıyorum, yoksa gücüm mü tükendi?”

Uyku lüks değildir

Daha çok çalışmak için uykudan kısmak üretkenlik gibi görünebilir. Fakat uykunun bedelini dikkat, sabır ve ilişkiler ödeyebilir.

Tek bir çalışma tüm yaşamı açıklamaz. Yine de şu net: Uyku, ertesi günkü duygusal hayatımızın dışında duran bir ayrıntı değildir.

Yorgunken söylenen sözün ağırlığı

Uykusuz geçen bir gecenin ardından bir tartışma yaşadığında, o tartışmayı aynı gün mutlaka bitirmen gerekmeyebilir. Karşındakine “Şu an çok yorgunum, bunu dinlenince konuşmak istiyorum” demek konudan kaçmak değildir. Daha sağlıklı bir konuşmaya alan açmaktır.

Elbette bütün çatışmalar yalnız uykudan kaynaklanmaz. Kırıcı bir davranış gerçekten kırıcıdır. Yetersiz uyku, bunu değerlendirme ve yönetme biçimini etkileyen etkenlerden biri olabilir. Bu ayrımı korumak önemlidir.

Kendini sürekli sinirli hissediyorsan yalnız karakterine bakma. Uyku saatlerini, dinlenme imkânlarını, iş yükünü ve sağlık durumunu da düşün. Geceleri uyuyamama, gündüz aşırı uyuklama veya uzun süren uyku güçlükleri profesyonel değerlendirme gerektirebilir.

İnsan yalnız düşüncelerini düzeltmeye çalışarak iyi yaşamaz. Bedeninin temel ihtiyaçlarını da gözetmek zorundadır.

**Kendini anlamaya çalışırken önce ne kadar dinlendiğine de bak.**

---

**Kaynak ve uyarlama:** Stenson ve arkadaşları (2021), “Total sleep deprivation reduces top-down regulation of emotion without altering bottom-up affective processing”, PLOS. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0256983

Bu yazı, yukarıdaki CC BY lisanslı araştırma esas alınarak psikoanaliz.net için özgün Türkçe anlatımla hazırlanmış bir uyarlamadır; araştırmanın birebir çevirisi değildir.

[CC BY lisansı](https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/).

**Editör notu:** Sağlık bilgisi genel bilgilendirme amaçlıdır; uzman incelemesi bekleniyor.

Uykusuzluk duygu filtresini inceltir

İyi bir geceden sonra tolere edilebilecek birçok şey, uykusuzlukta daha keskin hissedilir. Bunun nedeni karakterin değişmesi değil; zihnin ve bedenin düzenleme kapasitesinin daralmasıdır. Yorgunluk, dikkati ve sabrı küçültür. İnsan daha çabuk alınır, daha zor toparlanır, daha çabuk taşar.

Bu yüzden uykusuz bir sabahta verilen sert kararları hayatın genel gerçeği sanmamak gerekir. O gün hissedilen ağırlığın bir kısmı yaşanan olaya değil, düşen toparlanma gücüne aittir.

Ertesi gün için nasıl davranmalı?

Uykusuzluğun ardından yapılacak en iyi şeylerden biri, kendinden olağanüstü bir performans beklememektir. Planı biraz sadeleştirmek, yoğun duygusal konuşmaları ertelemek, kısa yürüyüşler yapmak ve bedeni yeniden ritme sokmak işe yarar.

İnsan kendini yorgun bir gün üzerinden tanımlamaya başladığında, hem bedene hem ruha haksızlık eder. Kötü bir gece, kötü bir hayat anlamına gelmez. Uykunun toparlayıcı işlevini ciddiye almak ise duygusal dayanıklılık için güçlü bir adımdır.

Yorulduğunda kararların da yorulur

İyi uyumadığın bir gün her isteğe aynı hızla cevap vermek zorunda değilsin. Beden yorgunken insanların sözlerini değerlendirmek ve duyguları düzenlemek daha fazla çaba isteyebilir. Bu durum, gün içindeki her sorunun uykudan kaynaklandığı anlamına gelmez. Yalnızca değerlendirme yaparken yorgunluğu da hesaba katman gerektiğini hatırlatır.

Bu yüzden uykusuz bir günün sonunda verilen büyük kararları yeniden düşünmek yararlı olabilir. İşini bırakmak, uzun süredir süren bir ilişkiyi tek tartışmayla değerlendirmek veya kendin hakkında kesin bir hüküm kurmak için daha dinlenmiş bir zihin gerekebilir. Bir geceyi bütün hayatın hakkında karar veren hâkim yapma.

Uyku düzeni sürekli bozuluyorsa bunu yalnız irade meselesi olarak ele alma. Çalışma saatleri, sağlık durumları, kullanılan ilaçlar ve ruh sağlığı bir arada değerlendirilmelidir. İyi bir uyku rutini kıymetlidir; kalıcı sorunlarda profesyonel değerlendirme de aynı ölçüde önemlidir.

Kaynak: Stenson ve arkadaşları (2021), “Total sleep deprivation reduces top-down regulation of emotion without altering bottom-up affective processing”, PLOS. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0256983.

Kaynak lisansı: CC BY (PLOS). Türkçe uyarlama; özgün araştırmanın bağlantısı yukarıdadır.