Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB); savaş, deprem, kaza, saldırı, istismar ya da bir yakının ani kaybı gibi korkutucu ve sarsıcı bir olayı yaşadıktan ya da tanık olduktan sonra gelişebilen bir durumdur. Böyle bir olaydan sonra korku, uyku sorunları ve olayın akla gelmesi çok yaygındır ve çoğu kişide zamanla azalır. Belirtiler bir aydan uzun sürüyor ve hayatı belirgin biçimde etkiliyorsa TSSB'den söz edilir.
Belirtiler
- Yeniden yaşama: Olayın istemsizce akla gelmesi, kâbuslar, olay tekrar oluyormuş gibi hissetmek (flashback).
- Kaçınma: Olayı hatırlatan yerlerden, kişilerden, konuşmalardan uzak durmak.
- Düşünce ve duygudaki değişiklikler: Suçluluk, utanç, kendine ya da dünyaya dair olumsuz inançlar, keyif alamama, kendini insanlardan kopuk hissetmek.
- Aşırı uyarılmışlık: Sürekli tetikte olmak, kolay irkilmek, sinirlilik, odaklanma ve uyku güçlüğü.
Çocuklarda TSSB oyunda olayı tekrar tekrar canlandırma, ayrılık kaygısı ya da gerilemeler gibi farklı biçimlerde görülebilir.
Kimlerde gelişir?
Travma yaşayan herkes TSSB geliştirmez. Olayın şiddeti ve süresi, daha önceki travmalar, olay sonrasında sosyal desteğin az olması ve ek stres kaynakları riski artırır. Olay sonrasında güvende hissetmek ve destek görmek koruyucudur.
Tedavi
TSSB tedavi edilebilir. Travma odaklı psikoterapiler (ör. travma odaklı bilişsel davranışçı terapi, uzamış maruz bırakma, bilişsel işleme terapisi ve EMDR) en güçlü kanıta sahip yöntemlerdir. Bazı antidepresan ilaçlar da belirtileri azaltabilir. Tedavi, kişinin kendini güvende hissettiği bir ilişki içinde ve kendi hızında ilerler.
Yakınlar ne yapabilir?
Anlatmaya zorlamadan dinlemek, gündelik düzeni desteklemek ve profesyonel yardımı teşvik etmek önemlidir. Alkol ya da madde kullanımı artıyorsa bunu nazikçe konuşmak gerekir.
Acil durum: Kendine ya da bir başkasına zarar verme düşüncesi varsa ya da güvende değilsen hemen 112'yi ara veya en yakın acil servise git.