Yakınlığı istemek ile alan istemek çelişmeyebilir
Kaçıngan bağlanma (attachment avoidance; Almanca: Bindungsvermeidung), yetişkin yakın ilişkilerinde duygusal yakınlık, başkalarına dayanma ve destek isteme karşısındaki rahatsızlıkla ilişkili bir boyuttur. Gündelik dilde ise genellikle “mesajlara geç dönüyor” veya “yalnız kalmayı seviyor” gibi tek davranışlarla eş tutulur. Bu yaklaşım bilimsel olarak zayıftır.
Bir insan yoğun bir günün ardından tek başına yürümek isteyebilir; bu kişiliğinin kaçıngan olduğunun kanıtı değildir. Başka biri tartışma sırasında geri çekilir ama daha sonra geri dönüp konuşabilir. Önemli olan yalnız mesafenin varlığı değil, bu davranışın nasıl sürdüğü ve ilişkide ne tür sonuçlara yol açtığıdır.
Bağlanma araştırmaları neyi inceler?
Mikulincer ve Shaver'ın 2012 derlemesi, yetişkin bağlanma eğilimlerini ilişkide destek arama, çatışma yönetimi ve bakım verme süreçleriyle birlikte ele alır. Kaçınmanın yanı sıra bağlanmayla ilişkili kaygı da ayrı bir boyuttur. İnsanları “şu tip, öteki tip” diye kesin kutulara yerleştirmek, bu iki boyutlu bakışı kaybettirir.
Bu boyutlar ilişki davranışlarını açıklamaya yardımcı olabilir, fakat partnerin niyetini uzaktan okumak için kullanılmamalıdır. Kimi durumlarda geri çekilme özerklik ihtiyacını; kimi durumlarda çatışmanın ele alınmasını ertelemeyi gösterebilir. Aynı davranışın anlamı ilişki geçmişi ve mevcut koşullarla değişebilir.
Mesafe talebi nasıl anlaşılır konuşulabilir?
“Beni rahat bırak” ifadesi yalnız başına çok belirsizdir. “Şu an gerginim; akşam yeniden konuşalım” demek hem kişisel alana hem de ilişkinin devamına yer açar. Karşı tarafın da ne zaman konuşulacağına ilişkin makul bir beklentisi olabilir. Bu bir kusursuz iletişim reçetesi değil, soyut etiketin yerine gözlenebilir ihtiyacı koyan örnektir.
Yakınlık ihtiyacı olan biri, sessizliği terk edilme işareti diye okuyabilir. Diğeri ise art arda gelen mesajları baskı olarak yaşayabilir. Böyle bir döngüde iki tarafın da duygusu önemlidir; ancak yalnız bir tarafın rahat etmesi üzerine kurulu kalıcı bir düzen ilişki sorunlarını çözmeyebilir.
Sınır koymak ile cezalandırıcı susma aynı mı?
Kişinin konuşmadan önce sakinleşmek istemesi ile diğerini kontrol etmek için günlerce cezalandırıcı sessizlik uygulaması aynı değildir. Bu farkı belirleyen şey davranışın tekrarı, amacı hakkında bilinenler ve karşı tarafta yarattığı somut sonuçlardır. Niyet konusunda kesin hüküm vermek zor olabilir; buna rağmen etkiler ve kabul edilebilir sınırlar konuşulabilir.
Etiketler incitici davranışı mazur göstermemelidir. “Ben kaçınganım, o yüzden hiçbir açıklama yapmak zorunda değilim” cümlesi, ilişkinin karşılıklı niteliğini görmezden gelebilir. Aynı şekilde “Kaygılıyım, bu yüzden istediğim her an yanıt almalıyım” beklentisi de herkesin alan ihtiyacını siler.
İnternetten kişilik teşhisi yapmamak
Bağlanma testleri veya popüler listeler, kişinin bazı eğilimlerini düşünmesine yardımcı olabilir; fakat bir kişinin çocukluk geçmişini, bütün ilişkilerini ve geleceğini kesin olarak göstermez. Örüntülerin zaman içinde nasıl yaşandığına dikkat etmek daha açıklayıcıdır.
İlişkide korku, baskı, izleme, tehdit veya şiddet varsa sorunu yalnız “farklı bağlanma stilleri” diye tanımlamak yanıltıcı olabilir. Güvenlik ve gerektiğinde profesyonel destek önce gelir.
Özerklik ile kopukluk arasında sınır
Yalnız kalmak istemek sağlıklı bir kişisel ihtiyaç olabilir. Fakat kişi her zor konuşma başladığında ilişkiyi belirsizlikte bırakıyorsa karşı taraf bunun etkisini dile getirebilir. “Kendime alan istiyorum” ile “ne zaman döneceğimi söylemeden ilişkiyi askıya alıyorum” aynı davranış değildir. İki tarafın gereksinimlerini aynı anda ele almak gerekir.
Kişisel alan için belirli bir süre konuşmamak kimi zaman makul olabilir; fakat her ilişki için geçerli dakikalı kurallar koymak doğru değildir. Yaş, ilişki koşulları, güvenlik ve olayın ciddiyeti sınırları değiştirir. Buradaki amaç mesafeyi yasaklamak değil, etkilerini görünür kılmaktır.
Bağlanma kavramını açıklama olarak kullanmak
Bir kişi çocukluğuyla ilişki kurarak yakınlık hakkındaki duygularını anlamak isteyebilir. Bu merak değerli olabilir, ancak “çocukken şunu yaşadım, artık hep böyleyim” düşüncesi değişim olasılığını yok sayar. Bağlanma araştırmaları örüntüleri anlamamıza yardımcı olur; tek bir etiket kişinin bütün ilişkilerini önceden yazmaz.
Karşılıklı saygı, açık beklentiler ve güvenlik gibi ilişki ilkeleri, hangi bağlanma eğilimi söz konusu olursa olsun önemlidir. Şiddet ve kontrol içeren bir ilişkiyi yalnız “kaçıngan–kaygılı eşleşmesi” diye okumak sorunun ağırlığını gizleyebilir.
“Konuşalım” daveti neden farklı algılanabilir?
Bir taraf ilişkide yakınlığı, konuşarak çözüm üretmekle eşitleyebilir. Diğeri ise yoğun bir tartışmada sakinleşmeden konuşmanın daha çok çatışmaya yol açtığını düşünebilir. Her iki ihtiyaç da gerçek olabilir. Anlaşmazlığı çözmek için ilk adım karşı tarafın niyetini teşhis etmek yerine neye ihtiyaç duyduğunu sormaktır.
Somut anlaşmalar, örneğin önemli bir konunun ne zaman yeniden konuşulacağı hakkında karşılıklı fikir oluşturmak, belirsizliğin etkisini azaltabilir. Ancak bu tür öneriler şiddet, tehdit veya zorlayıcı kontrol içeren durumlara aynı şekilde uygulanmamalıdır. Güvenliğin tehlikede olduğu ilişkilerde iletişim tavsiyesinden önce koruma ve destek kaynakları düşünülmelidir.
Sorulabilecek daha net bir soru
“Sen neden böylesin?” sorusu çoğu zaman kişiye etiket yükler. “Gergin olduğunda konuşmaya ara verdiğinde, ne zaman geri döneceğini bilmek benim için önemli; bunu nasıl düzenleyebiliriz?” sorusu ise somut davranışa odaklanır. Her ilişki böyle bir konuşmayı kaldıracak güvenli ortam sunmayabilir. Konuşmanın güvenli olup olmadığı da bağlamın parçasıdır.
İlgili okumalar
Mesafe ihtiyacı kaçıngan bağlanma demek mi?
Hayır. Kişisel alan istemek, yoğun iş temposu veya bir tartışmadan sonra sakinleşmeye ihtiyaç duymak tek başına bağlanma örüntüsü belirlemez. Bağlanmayla ilişkili kaçınma, daha geniş ve tekrarlayan yakınlık, destek arama ve bağımsızlık tutumları bağlamında ele alınır.
Partnerin mesafe ihtiyacına sınırsız uyum sağlanmalı mı?
Her kişinin mahremiyet ve özerklik ihtiyacı vardır; ancak ilişkinin karşılıklı sorumlulukları da bulunur. Mesafe talebi, belirsizlik yaratma veya konuşmaları süresiz erteleme hakkı değildir. İki tarafın güvenliği, sınırları ve iletişim beklentileri somut biçimde konuşulmalıdır.
Kaynaklar
- Mikulincer, M. ve Shaver, P. R. (2012). Adult Attachment Orientations and Relationship Processes. Kaynağa ulaş