Güven neye dayanır?
İlişkide güven (trust in relationships; Almanca: Vertrauen in Beziehungen), diğer kişinin her davranışını tahmin etmekten çok, belirsizlik olduğunda onun dürüstlüğüne, tutarlılığına ve sınırlarınıza saygısına ne ölçüde güvenebildiğinizle ilgilidir. Güven tek bir büyük jestten değil, zaman içinde tekrarlanan küçük etkileşimlerden etkilenebilir. Bu nedenle sevgi sözü ile güvenilir davranış aynı şey değildir.
Bir arkadaşınız verdiği sözü tutamadığında bunu önceden haber verip sorumluluk alabilir. Başka bir arkadaş sürekli özür dileyip aynı sözü ihlal edebilir. Güven açısından fark, yalnız sözlerin güzelliğinde değil, davranışların izleğinde ortaya çıkar. Ancak herkesin kusursuz ve hep ulaşılabilir olması da güvenin şartı değildir.
Yakınlık ile güven neden ilişkili?
Laurenceau ve arkadaşlarının 1998 tarihli günlük araştırması, insanların kişisel deneyimlerini paylaşmasıyla karşı tarafın duyarlı yanıt vermesinin, yaşanan yakınlıkla ilişkili olduğunu gösterdi. Buradan “Ne kadar çok sır verirseniz o kadar güvenilir ilişki olur” sonucu çıkmaz. Paylaşımın güvenli, karşılıklı ve kişinin tercihine uygun olması önemlidir.
Örneğin bir kişi işteki zor gününü anlattığında partnerinin konuşmayı tamamen kendine çevirmesi anlaşılmama hissi yaratabilir. “Bu seni zorlamış görünüyor; dinlememi mi istersin, birlikte seçenekleri mi düşünelim?” şeklindeki yanıt daha duyarlı olabilir. Buna rağmen herkes her an uzun konuşmaya hazır değildir; uygun zaman konuşulabilir.
Güven, şifre ve konum paylaşmak mıdır?
Telefonun şifresini bilmek veya konumu sürekli görmek tek başına güven kanıtı değildir. Karşılıklı rıza olsa bile mahremiyetin sınırları ve bu bilgilerin nasıl kullanıldığı önemlidir. Bir tarafın “Beni seviyorsan telefonunu göster” diyerek baskı kurması, güven inşası yerine kontrol davranışına dönüşebilir. Güven ve kontrolü birbirinden ayırmak gerekir.
Sağlıklı bir sınır, “Bazen yalnız kalmaya ihtiyacım var” cümlesinin otomatik olarak ihanet sayılmamasıdır. Sınırın ne anlama geldiği konuşulabilir; fakat karşı tarafın izin vermediği hesaplara erişmek veya takip etmek güven sağlama yolu değildir. Şiddet ya da baskı varsa öncelik ilişkiyi sürdürmek değil güvenliği değerlendirmektir.
Kırılan güven nasıl ele alınır?
Güven sarsıldığında yalnızca “Bir daha yapmam” demek yeterli olmayabilir. Olayın kabul edilmesi, etkilenen kişinin deneyiminin dinlenmesi, sorumluluk ve zaman içinde davranış değişikliği daha açıklayıcı bir çerçeve sunar. Bu unsurlar yine de her ilişkinin onarılacağını garanti etmez. Karşı tarafın güvenmeye veya devam etmeye zorlanmaması gerekir.
Örneğin önemli bir konuda bilgi saklayan kişi, güveni yeniden kurmak istiyorsa konuyu küçümsemek yerine hangi bilgiyi neden gizlediğini açıklayabilir. Diğer kişi de neyin tekrar güven hissini mümkün kılıp kılmadığını söyleyebilir. Karar iki tarafın iradesine bağlıdır. Özür, sonuçları otomatik olarak silen bir düğme değildir.
Tartışmalar güveni mutlaka yok eder mi?
Bir ilişkide anlaşmazlık olması, ilişkinin başarısızlığını kanıtlamaz. Tartışmanın biçimi, çatışma sırasında aşağılama veya korkutma olup olmadığı ve ardından onarım çabasının bulunup bulunmadığı daha önemlidir. Gottman ve Levenson’un 1992 tarihli boylamsal araştırması, bazı etkileşim örüntülerinin daha sonraki ilişki sonuçlarıyla ilişkisini incelemiştir. Ancak tek bir tartışmadan ayrılık ihtimali hesaplanamaz.
Çatışma sırasında ara vermek isteyen birinin bunu “Şu anda çok gerginim, akşam devam edebilir miyiz?” diye belirtmesi, sessizce cezalandırma amaçlı uzaklaşmadan farklıdır. Kuralı bir tarafın dayatması yerine iki kişinin ihtiyaçları konuşulmalıdır. Güven, her zaman aynı fikirde olmak değil, fikir ayrılığında da saygıyı koruyabilmektir.
Kendinize sorabileceğiniz somut sorular
“Bu ilişkide hayır dediğimde ne oluyor?”, “Verilen sözler tutulmadığında nasıl konuşuyoruz?”, “Ben neyi güvende hissetmek için gerekli görüyorum?” ve “Karşı tarafın sınırlarına ben nasıl davranıyorum?” soruları soyut güven yargısını somutlaştırabilir. Cevapları tek günün duygusuna göre değil, tekrarlayan davranışlara göre düşünmek daha yararlı olabilir.
Bu sorular bir partnerin tehlikeli davranışını mazur göstermek için kullanılmamalıdır. Tehdit, takip, zorlama veya şiddet varsa güvenlik önceliklidir. Tekrarlayan ilişki zorlukları kişiyi yoğun biçimde etkiliyorsa destek almak düşünülebilir; fakat uzman, kişi adına ilişkiyi sürdürme kararı vermez.
Güven ile ilişkiyi sürekli sınamak aynı şey değil
Bazen kişi güvende hissedebilmek için partnerinin onu tekrar tekrar kanıtlamasını isteyebilir. “Beni seviyorsan her an cevap vereceksin” şeklindeki beklenti, iletişimi bir test alanına çevirebilir. Güven, sürekli sınama yoluyla değil, açık beklentiler, sınırların korunması ve davranışların zaman içindeki tutarlılığıyla ilişkili olabilir. Bununla birlikte partnerin gerçekten güvensiz davranışları varsa endişeyi yalnız “aşırı kıskançlık” diye geçiştirmek de doğru değildir.
Bir anlaşmazlık sırasında konuyu açıkça söylemek mümkün olabilir: “Geçen hafta verdiğin söz tutulmadığında zorlandım; bir daha benzer durum olursa haber vermeni isterim.” Bu ifade belirli bir davranışı işaret eder. “Sen hiçbir zaman güvenilir değilsin” türü genel yargılar ise sorunu somutlaştırmayı zorlaştırabilir. Yine de her çatışmayı yumuşak bir cümleyle çözmenin garantisi yoktur.
İlişkide onarımın sınırları
Güveni yeniden kurmak için zarar veren davranışı kabul etmek, etkisini küçümsememek ve zamanla farklı davranmak önemli olabilir. Bununla birlikte onarım, karşı tarafın mutlaka affetmesi veya ilişkiyi sürdürmesi gerektiği anlamına gelmez. Güvenin kaybı bazen ilişkiyi sona erdirme kararına da yol açabilir; bu karar internetten verilecek bir hüküm değildir.
Şiddet, tehdit, ısrarlı takip veya zorlayıcı kontrolün bulunduğu ilişkilerde öncelik güvenliktir. Böyle bir durumda karşılıklı konuşma örneklerini tek çözüm gibi sunmak sakıncalı olabilir. Bir kişinin tehlikeye maruz kaldığını düşündüğümüzde, destek kaynaklarına güvenli biçimde ulaşması ve kendi kararları üzerinde söz sahibi olması önem taşır.
Güven için bütün şifreleri paylaşmak gerekir mi? Hayır. Mahremiyet ve sınırlar güvenin düşmanı değildir. Baskıyla bilgi veya konum istemek kontrol davranışına dönüşebilir.
Özür dilenince güven hemen geri gelir mi? Hayır. Sorumluluk alma, tutarlılık ve zaman önemlidir; karşı taraf güvenmeye veya ilişkiyi sürdürmeye zorlanamaz.
İlişkide tartışmak güven eksikliği midir? Her tartışma güven eksikliği anlamına gelmez. Çatışma sırasındaki saygı, sınırlar ve onarım davranışları önemlidir.