Hemen herkes bazı şeylerden çekinir: yükseklik, köpekler, kalabalık bir salonda konuşmak. Fobi ise bundan farklıdır. Kişinin korkusu, durumun gerçek tehlikesiyle orantısızdır; çoğu zaman kişi bunun farkındadır ama korkuyu yine de durduramaz. Fobiler kaygı bozuklukları ailesinde yer alır.
Fobi türleri
- Özgül fobi: Belirli bir nesne ya da duruma karşı korku. Yükseklik (akrofobi), kapalı yerler (klostrofobi), uçmak, su, kan, iğne, hayvanlar ve tüneller sık görülen örneklerdir.
- Sosyal fobi (sosyal kaygı bozukluğu): Başkalarının önünde mahcup olma, yargılanma ya da küçük düşme korkusu. Kişi gündelik sosyal durumlarda yoğun kaygı ve aşırı öz-gözlem yaşar.
- Agorafobi: Kaçmanın zor olacağı ya da yardım bulunamayacağı düşünülen yerlerden korkma: toplu taşıma, kalabalıklar, açık alanlar ya da evden yalnız çıkmak.
Belirtiler
Fobisi olan kişi korktuğu şeyden kaçınmaya çalışır. Kaçınamadığında şunlar görülebilir:
- Yoğun korku ya da panik
- Kalp çarpıntısı
- Nefes darlığı
- Titreme, terleme
- Oradan hemen uzaklaşma isteği
Asıl zorlayıcı olan çoğu zaman kaçınmanın kendisidir: Uçak korkusu yüzünden bir aile ziyaretinden vazgeçmek, sosyal kaygı yüzünden derste hiç söz almamak gibi. Kaçınma kısa vadede rahatlatsa da korkunun sürmesine katkıda bulunur.
Nasıl başlar?
Fobiler çoğunlukla çocukluk ya da ergenlikte başlar ve tedavi edilmezse yetişkinliğe taşınabilir. Özgül fobilerin nedeni tam olarak bilinmez; bazen ailede de görülür. Korkutucu bir deneyim, başkalarının korkusunu gözlemlemek ve kişinin genel kaygı eğilimi rol oynayabilir.
Tedavi
Fobiler iyi tedavi edilebilen sorunlardır; tedavi alan kişilerin çoğu belirgin biçimde rahatlar. Seçenekler psikoterapi, ilaç ya da ikisinin birlikteliğidir. Bilişsel davranışçı terapi içinde, korkulan duruma güvenli ve kademeli biçimde yaklaşmaya dayanan maruz bırakma çalışmaları özellikle özgül fobilerde etkilidir. Sosyal kaygıda terapiye bazı durumlarda ilaç da eklenebilir; bu karar bir hekimle verilmelidir.
Ne zaman destek almalı?
Korku günlük hayatını, işini, okulunu ya da ilişkilerini kısıtlıyorsa, bir şeyden kaçınmak için sürekli plan yapıyorsan bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek iyi bir adımdır.