Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), çocuklukta en sık görülen nörogelişimsel durumlardan biridir. Kişinin dikkatini sürdürmesini, dürtülerini kontrol etmesini ve hareketliliğini düzenlemesini zorlaştırır. Belirtiler çocuklukta başlar; birçok kişide yetişkinlikte de sürer, ancak görünümü değişebilir.
Belirtiler
Dikkatsizlik:
- Ayrıntıları gözden kaçırmak, dikkatsizlik hataları
- Dikkati sürdürmekte, işleri tamamlamakta zorlanmak
- Dinlemiyormuş gibi görünmek
- Eşyalarını sık kaybetmek, unutkanlık
- Kolayca dikkati dağılmak
Hiperaktivite ve dürtüsellik:
- Yerinde duramamak, kıpırdanmak
- Aşırı konuşmak
- Sırasını beklemekte zorlanmak
- Başkalarının sözünü kesmek
- Sonuçlarını düşünmeden hareket etmek
Bazı kişilerde dikkatsizlik, bazılarında hiperaktivite-dürtüsellik, bazılarında ise ikisi birlikte ön plandadır. Kızlarda ve yetişkinlerde DEHB daha çok dikkatsizlikle görülebildiği için gözden kaçabilir.
Nedeni nedir?
DEHB'de genetik yatkınlık güçlüdür. Doğum öncesi dönemde sigara, alkol ve bazı zararlı maddelere maruz kalma, erken doğum ve düşük doğum ağırlığı da riskle ilişkilidir. Şeker tüketimi, fazla televizyon ya da ebeveynlik tarzı DEHB'ye yol açmaz; ancak ortam belirtilerin günlük hayata etkisini değiştirebilir.
Tanı
DEHB'yi tek bir test ile anlamak mümkün değildir. Uzman; gelişim öyküsünü, belirtilerin birden fazla ortamda (ev, okul, iş) görülüp görülmediğini, ne zaman başladığını ve hayata etkisini değerlendirir. Ebeveyn ve öğretmen bilgisi önemlidir. Kaygı, öğrenme güçlüğü, uyku sorunları ya da işitme sorunları gibi benzer tablolar da göz önünde bulundurulur.
Tedavi
Tedavi kişiye göre planlanır ve genellikle birkaç yaklaşımı birleştirir: ebeveyn eğitimi ve davranışsal yöntemler, okulda düzenlemeler, gerektiğinde psikoterapi ve ilaç tedavisi. İlaçlar bir hekim tarafından başlanır ve düzenli izlenir. Doğru destekle DEHB'li çocuklar ve yetişkinler güçlü yönlerini kullanarak başarılı olabilir.