172 makaledeki 209 çalışma; 28 ülkeden 252.337 katılımcı; yöntem: sorunlu sosyal ağ kullanımı ve kaygı belirtileri üzerine sistematik derleme ve meta-analiz. Çalışma yalnız ekran süresini değil sorunlu kullanım puanlarını ölçen yayınları bir araya getirir; korelasyon sosyal medyanın kaygıyı yarattığını kanıtlamaz.
Sosyal medya ile kaygı arasında ne bulundu?
Bir uygulamada uzun süre bulunmak, uygulamanın hayatı bozacak şekilde kullanılmasıyla aynı şey değildir. Du ve arkadaşlarının 2024 tarihli meta-analizi özellikle “sorunlu sosyal ağ kullanımı” (problematic social networking use; Almanca: problematische Nutzung sozialer Netzwerke) ile farklı kaygı belirtileri arasındaki ilişkiye odaklandı. İncelenen kaygı türleri genel kaygı, sosyal kaygı, bağlanma kaygısı ve gelişmeleri kaçırma korkusuydu (FoMO). Araştırma günlük ekran süresinin tek başına herkes için zararlı olup olmadığını test etmedi.
Yöntem ve örneklem
Yazarlar 172 makalede bildirilen 209 çalışma sonucunu bir araya getirdi. Toplam 252.337 katılımcı, 28 ülkenin araştırmalarından geliyordu. Bu büyüklük önemli olsa da verilerin çoğu anketlere ve farklı ölçüm araçlarına dayanıyordu. Örneklemlerin nasıl seçildiği, hangi sosyal ağın ele alındığı ve “sorunlu kullanım” tanımı çalışma çalışmalar arasında değişebiliyordu.
Dört farklı ilişki katsayısı
Birleştirilmiş korelasyon, genel kaygı için r=0,388; sosyal kaygı için r=0,437; bağlanma kaygısı için r=0,345; FoMO için r=0,496 bulundu. Bunlar her katılımcı için geçerli tek tek “etki” rakamları değil; çalışmalar genelinde gözlenen ortak değişim ölçüleridir. En yüksek ilişki FoMO ile raporlandı; ancak bu durum sosyal ağların FoMO’yu yarattığını kanıtlamaz. Araştırma ayrıca ölçüm zamanı, coğrafi bölge ve kullanılan ölçeğe bağlı farklılıklar bildirdi.
Nedensellik tuzağı
Kaygılı bir kişi sosyal ağları daha sık kontrol ediyor olabilir. Aynı zamanda sosyal ağlarda yaşanan karşılaştırma, dışlanma veya sürekli bildirim beklentisi bazı kişilerde kaygıyı artırıyor olabilir. Üçüncü değişkenler her ikisini de etkileyebilir. Bu olasılıklar arasından hangisinin baskın olduğunu çoğu kesitsel anket ayırt edemez. “Sosyal medya kaygı yapar” gibi tek cümlelik bir başlık, çalışmanın gerçek kapsamını daraltır.
Günlük yaşam için daha isabetli bir soru
Kaç saat kullandığınızın yanında kullanımın nasıl yaşandığına bakın: Bir arkadaşınızın paylaşımını gördükten sonra kendinizi sürekli karşılaştırıyor musunuz? Bildirimleri kontrol etmek uyku veya dersinizi bölüyor mu? Çevrim dışı görüşmeleriniz aksıyor mu? Bunlar öz gözlem sorularıdır; yanıtların hiçbiri tek başına psikiyatrik bir tanı değildir. Bireysel zorluklar sürüyorsa bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek uygun olabilir.
Sınırlılıklar
Araştırmacılar çalışmaların büyük bölümünün kesitsel olduğunu, heterojenliğin yüksek kaldığını, öz bildirimin ölçüm yanlılığı yaratabildiğini ve Asya örneklemlerinin ağırlığının genellenebilirliği sınırladığını belirtti. Meta-analizin büyük örneklemi bu sınırlılıkları kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ölçülen ilişkinin herkes için aynı olduğu veya bir müdahaleyle kesin biçimde azalacağı sonucu çıkarılamaz.